Gelezen (151)

Machines zoals ik - Ian McEwan

Nadat de wereldgeschiedenis ergens (in de jaren twintig? dertig? veertig?) een andere afslag heeft genomen, bevinden we ons in de jaren tachtig in Londen met Tatcher als premier en de op handen zijnde Falkland-oorlog, die in een wereld waarin de technologie al zoveel verder staat een heel andere wending zal nemen. Hoofdpersonage Charlie heeft net een robot gekocht die eruit ziet als een echt mens (Adam), één van de 25 modellen die er op dat moment bestaan. Hij is verliefd op zijn buurvrouw, Miranda, en zo rollen we in een driehoeksverhouding tussen een man, een vrouw en een androïde wiens artificiële intelligentie tegelijk indrukwekkend blijkt en tegelijk ook zo verschilt van wat ons menselijk brein doet. Die driehoeksverhouding (geen menage-à-trois overigens) wordt ook nog eens bezwaard door geheimen, misdaden en de maatschappelijke context.
Ian McEwan legt uiteindelijk Alan Turing (die we kennen van Enigma maar die in dit boek ook de architect van deze androïden is, in zekere zin) woorden in de mond die het spanninsveld waarop het hele boek teert, goed weergeven. Turing laat zich daarbij uit over de beperkingen van artificiële intelligentie als imitatie van ons brein omdat mensen grillig en onvoorspelbaar zijn en niet logisch en algoritmisch denken, noch cognitief, noch moreel. En hij raakt aan een definitie van bewustzijn die enorme implicaties heeft voor het verhaal, maar misschien ook wel voor ons, voor wie dit alles nog toekomstmuziek is (of lijkt).
Zoals elk goed boek is het niet één onderwerp dat alles overvleugelt, maar lezen we ook over de essentie van liefde, van trouw, van loyaliteit, van verraad, van wraak, van gerechtigheid en moraal. Dat alles maakt dit een heel ambitieus boek dat ik zonder meer tot de beste van Ian McEwan reken.

Wachten op de barbaren - J.M. Coetzee

Een boek schrijven over een oorlog zonder dat je ergens wapens hoort kletteren, slagen ziet geleverd worden of strategieën ten uitvoer ziet gebracht worden én toch de gruwel van oorlog vastleggen, dat is een klusje dat grote schrijvers zoals J.M. Coetzee wel aankunnen. Dat blijkt eens te meer uit dit boek.
Aan de grens van het Rijk leeft een grensnederzetting in harmonie met de "barbaren" in de woestijn, nomaden die in de woestijn en de bergen aan de grens van het Rijk leven. Vanuit de hoofdstad worden echter troepen gezonden omdat de barbaren het Rijk bedreigen. Gevangenen worden gefolterd, expedities worden uitgestuurd, maar de nomanden/barbaren blijken ongrijpbaar en de oorlog lijkt zich misschien wel in de geest van het Rijk af te spelen, eerder dan in het echte leven. Toch wordt het leven in het grensstadje helemaal overhoop gehaald en die tragiek wordt zo accuraat beschreven dat je doorheen het hele verhaal de gruwel voelt van de ontmenselijking die samenhangt met oorlogen en conflicten, zelfs ingebeelde.
Het is dan ook een pijnlijke waarschuwing in tijden waarin ook wij leven met "barbaren" die ons "bedreigen" en derhalve ontmenselijkt worden om steun te verzekeren voor een strijd tegen hen. Waartoe dat allemaal kan leiden, maakt dit boek hartverscheurend duidelijk. Helaas zullen weinigen deze waarschuwing lezen, laat staan begrijpen.

Het verborgen leven van bomen. Wat ze voelen, hoe ze communiceren - ontdekkingen uit een verborgen wereld - Peter Wohlleben

Halvelings verwachtte ik een boek met een hoog "zweef"-gehalte, een soort hippiepleidooi om bomen net als mensen te beschouwen. Gelukkig heeft Peter Wohlleben zulk een boek vermeden door zich op wetenschappelijke inzichten te baseren om uit te leggen hoe het leven van bomen eruit ziet, wat hun belang is en hoe de traagheid van hun leven ons blind maakt voor de enorme rijkdom ervan. Bovendien houdt hij een pleidooi om te geloven in de veerkracht van de natuur en tijd te gunnen aan de van nature traagste wezens die er zijn. In feite zou dit boek met deze inzichten verplichte lectuur moeten zijn voor iedereen die zich met bosbeheer bezighoudt en zeker van de verantwoordelijken voor alle beslissingen daaromtrent, zoals de bevoegde minister(s).

Foon - Marente de Moor

De setting voor dit boek lijkt bijna idyllisch: twee oude mensen wonen samen al lang in een afgelegen gebied van Rusland, waar ze ooit hun Laboratorium van de Onafhankelijkheid bouwden en uit Leningrad/Sint-Petersburg weggingen net om simpel leven te leiden. Maar Marente de Moor laat van die idylle niets heel. Vrijheid wordt in de post-communistische Russische Federatie een gezinsbegoocheling veroorzaakt door ongebreideld en keihard kapitalisme, een wantrouwende volksaard, een herhaling van een dictatoriaal regime en een nationalisme dat nietsontziend zijn eigen fake news produceert. De liefde die het koppel samenhield vertoont diepe barsten en de ouderdom blijkt een aftakeling te zijn die je ondanks goede wil en voornemens niet kan tegenhouden. Het leven in de natuur draait de antropomorfe kijk naar dieren (waardoor ze een variatie op de mens worden) om tot het verworden van de mens tot een animaal wezen. De stuitende naïviteit van de Westerse (Hollandse) vrouw en haar organisatie brengen zoveel schade toe dat niemand ongeschonden uit de zelfbegoocheling komt en ambities en aspiraties worden langzaam doodgeknepen. Zo lijkt het een grimmig verhaal maar gelukkig heeft de auteur ook gezorgd voor de kracht van verhalen, voor de kracht van verbeelding, die over alles heen een glans legt die tegelijk het bedrog in stand houdt én het bedrog leefbaar houdt. De eenzaamheid van het hoofdpersonage vindt iets wat enigszins op troost lijkt in de narratieve vermogens van de mens en het besef van zijn eigen eindigheid en zijn eigen onvermogen tegenover een natuur, een land, een wereld die zoveel macht hebben dat je er eigenlijk enkel door overrompeld kan worden. En toch slaagt het hoofdpersonage erin zich in zekere zin staande te houden en te leven, elke dag opnieuw, seizoen in en seizoen uit.

Gelezen (145)

De kracht van geld - Claudia Hammond

Claudia Hammond, een psychologe die blijkbaar een langlopend radioprogramma had in Groot-Brittanië (of misschien nog steeds heeft), schreef een soort overzicht van onderzoek dat gebeurd is naar verschillende aspecten van de psychologie van geld (hoe leren we met geld omgaan, sparen, geven aan goede doelen, wat vinden we een juiste verloning,...). Het zou mij, als psycholoog, dus plezier moeten doen zulk een boek te lezen en het is bij momenten echt wel interessant maar toch viel het ook wat tegen. De toch meerdere keren dat er fouten slopen in de teksten (genre "niet" waar het "wel" moet zijn, omkeringen waardoor ineens het tegenovergestelde beweerd wordt,...) werken storend. En hoewel er onderzoek uit andere delen van de wereld ook gehanteerd worden, blijven heel wat conclusies cultuurbepaald. Wat ik erger vind, is dat de auteur dat schijnt te negeren. Bovendien zijn er wel meer vragen bij methodologie van de onderzoeken te plaatsen die meteen bij me opkwamen (en zo methodologisch sterk ben ik eerlijk gezegd niet, als man van de praktijk) maar die door haar vrolijk genegeerd worden (of niet aan bod komen, wat enigzins vreemd is gezien ze ook wel vaak net wél die nuanceringen maakt). Al bij al was dit boek dus niet helemaal wat ik ervan verwachtte en viel het in het geheel voor mij toch wat tegen.

The Q/Omnibus Press rock 'n' roll reader - Danny Kelly

In deze bloemlezing worden fragmenten uit biografieën, uitgebracht door Omnibus Press, en artikels uit Q Magazine, bij elkaar gebracht over de groten van de muziek, van Elvis tot Jimi Hendrix, van The Beatles tot Prince, van Syd Barrett tot Bob Marley. Die fragmenten moeten je doen verlangen naar de boeken waaruit ze komen, maar dat gebeurde bij mij niet helemaal. Jazeker, voor wie zoveel interesse heeft in muziek als ik, is het een bron van anekdotes en verhalen die genoegen verschaft, maar al bij al weten de auteurs niet altijd de nodige interesse op te wekken om meer te willen lezen.

Suikertand - Ian McEwan

Hoe goed Ian McEwan schrijft, blijkt niet alleen uit de mooie en inventieve manier waarop hij dit verhaal over de relatie tussen een MI5-medewerkster en een schrijver neerzet maar wellicht nog meer uit de inventiviteit waarmee hij speelt met verhalen, verzinsels, fictie en realiteit, als elementen die in elkaar inhaken. Hij vertelt kortverhalen in samengevatte vorm alsof ze verteld worden door het hoofdpersonage aan de lezer, hij speelt met de "regels" (de immer veranderende, dynamische regels) van inspiratie en het modelleren van wat je schrijft naar wat je weet, wat je voelt, wat je zelf hebt meegemaakt of uit tweede hand hebt. En hij doet dat zo krachtig en kundig dat je als lezer meegetroond wordt, vanaf de eerste pagina tot de laatste.

Gelezen (138)

Het lichaam: een reisgids - Bill Bryson

Ik kan je wel vertellen dat ik bijzonder blij was toen ik van mijn lief dit boek cadeau kreeg met nieuwjaar. Net als in zijn vorige boeken (althans, diegene die ik al las) slaagt Bill Bryson erin een moeilijk, wetenschappelijk en ruim onderwerp als het menselijk lichaam op een heldere, leerrijke en ook vaak grappige wijze begrijpelijk te maken. Systematisch verkent hij per domein van het lichaam de beschikbare kennis en vertelt daarbij ook over de geschiedenis van het tot stand komen van die kennis. Daarmee is het niet alleen vanuit biologisch standpunt maar ook vanuit historisch oogpunt vaak heel interessant.

De kolonel krijgt nooit post - Gabriel García Marquez

Hoewel een korte roman (minder dan 100 bladzijden) beschouwde de Colombiaanse Nobelprijswinnaar dit toch als zijn beste werk. In dit verhaal over een kolonel die al een eeuwigheid wacht op een beloofde vergoeding door de overheid voor het vervullen van zijn plicht, weet Gabriel García Marquez de armoede, de wanhoop en het geloof in een illusie zo treffend te beschrijven dat je hoopt op een goede afloop. Ik kan goed begrijpen waarom de auteur zelf zo tevreden was over dit boek: bondiger en afgemetener kan je een verhaal niet vertellen en toch de essentie ervan vatten.

Mythos. De Griekse mythen herverteld - Stephen Fry

Als die excentrieke oom die gestudeerd heeft en aan wie je letterlijk alles mag vragen, zo hervertelt Stephen Fry de Griekse mythen in dit boek. Daarbij legt hij verbanden uit, maakt zij-uitstapjes naar o.a. Shakespeare en Lord Byron, duidt de etymologische verbanden tussen de personages en de dingen die in het Grieks naar hen vernoemd zijn en tovert daarmee zo'n wereld te voorschijn van cultuur, helder gemaakt voor iedereen, dat je bewonderend dit boek uitleest.

Gelezen (136)

Lovesick blues: the life of Hank Williams - Paul Hemphill

In deze biografie van Hank Williams, één van de grootste echte country-sterren wiens songs mij enorm aanspreken, begint en eindigt Paul Hemphill met de link die hij en zijn vader zelf hadden met Hank, luisterend naar en geraakt door zijn muziek. Daarmee maken ze dit biografisch verhaal wat persoonlijker. Het levensverhaal van deze countryzanger is op zich al een wilde rit tot hij op zijn negenentwintigste sterft en als lezer word je meegesleurd tussen de successen en de dieptepunten in diens leven.
Voor mij is Hank Willliams op Johnny Cash na de grootste ster uit de country. Zijn songtitels alleen al ("I'm so lonesome I could cry", "There's a tear in my beer", "You're gonna change (of I'm gonna leave", "I'll never get out of this world alive",..) zijn pareltjes en de simpele, directe taal die hij hanteert, weet me steeds te bekoren. Ik ben blij dat ik nu ook meer weet over de zanger achter die liedjes.

Een (ongewone) geschiedenis van doodgewone dingen - Annegreet van Bergen

Annegreet van Bergen verzamelde in dit boek haar columns over alledaagse zaken die ze als historicus benadert. Ze laat zien hoe vele dingen die wij tegenwoordig als (bijna) vanzelfsprekend beschouwen, dat vaak allerminst waren tot voor kort. Van koelkasten tot "doorleren", van boter tot treinen, heel wat producten en diensten kennen pas een recente geschiedenis, zeker voor de gewone man (in dit geval, in Nederland).
Het boek deed me heel erg denken aan "At home" van Bill Bryson, dat nog veel uitgebreider (en vanuit een Engels standpunt) gelijkaardige fenomenen en hun geschiedenis beschouwt en dat -eerlijk gezegd- daardoor ook een veel beter boek is geworden. Maar dit is voor wie minder tijd of zin heeft, alvast een heel toegankelijk begin.

Blues: seks, moed en tegenspoed - Johan Op De Beeck

In dit boek gaat journalist Johan Op De Beeck op zoek naar wat blues inhoudt. Hij gaat daarbij ten rade bij Belgische bluesmuzikanten of concertpromotoren maar ook bij de oude meesters zelf. Hij verbindt het hele boek door die roots van de muziek en haar vertolkers met de hedendaagse artiesten in ons land, met mensen van bij ons die gebeten zijn door eenzelfde bluesmicrobe als de auteur zelf. Daarin is het boek verhelderend, het beschrijft ook mooi de geschiedenis van het genre en van de voornaamste vertolkers.
Toch leest het ook vooral als een ode door een fan, die bijna elke oude bluesgrootheid als "de grootste" bestempelt en in zijn aanbidding voor het genre hedendaagse genres en artiesten meen te moeten neerhalen, alsof authenticiteit enkel in de blues (en jazz) terug te vinden zou zijn. Bovendien gaapt in zijn relaas te vaak een gat tussen de oude helden en de nieuwe generatie, waarin bluesartiesten uit de jaren tachtig en negentig uit het buitenland (of hedendaagse buitenlandse artiesten tout court) amper of niet aan bod komen. R.L. Burnside wordt weggezet als een marketingidee, hoewel zijn verhaal vele gelijkenissen vertoont met dat van de oude blueshelden: onbekend tot een blanke artiest (Jon Spencer) hem bekend maakte en hij eindelijk de erkenning kreeg die hij verdient. Die idolatrie en die verafgoding van alles wat maar oud en "authentiek" is naar de maatstaven van de auteur zelf, stoort bij momenten en dat is jammer.

Gelezen (131)

Life of Pi - Yann Martel

Het wonderlijke verhaal van Pi Patel en zijn overlevingstocht in een reddingsboot, samen met een Bengaalse tijger, is verfilmd (die film zag ik nog niet) en ik begrijp heel goed waarom het verhaal zo aanspreekt. Yann Martel vertelt hier immers een saga van ongelooflijk doorzettingsvermogen, afwisselende hoop en wanhoop, onverwachte avonturen en een ongelooflijk uitgangspunt dat het boek je gekluisterd houdt aan de bladzijden. Dat ik dit boek geen vijf sterren geef, is omdat sommige stukken naar mijn gevoel iets te lang uitgesponnen worden. En nu toch maar eens die film zien...

Ze hebben mijn vader vermoord - Édouard Louis

Net zoals Didier Eribon in Terug naar Reims exploreert Édouard Louis de context van het arbeidersgezin, een arm milieu dat hij "ontstegen" is, materieel maar waar hij zich politiek nog steeds erg mee verbonden voelt. Hij grijpt minder terug naar filosofen, maar soms wel naar andere schrijvers (zoals de recente Nobelprijswinnaar Peter Handke) en vertelt het verhaal eerst veel anecdotischer waarna in het laatste deel de namen noemt van politici die verantwoordelijk zijn voor beslissingen die mensen in armoede naar de dood drijven. Hij beschuldigt hen in de meest duidelijke bewoordingen: Chirac, Sarkozy, Macron,...

Een mens van goede wil - Gerard Walschap

Thijs Glorieus is een jongen die al van kindsbeen één groot gebrek kent: hij kan niet tegen onrecht. Zijn (hopeloos naïef) verlangen om voor iedereen goed te doen en de wereld rechtvaardig te maken, bezorgt hem in dit boek van Gerard Walschap menig probleem.
Het boek heeft een liefdesgeschiedenis, een moordverhaal, een boerenroman en een levensverhaal in zich en die ambitie is misschien te zwaar, want voor mij voelt het soms toch als te geforceerd hoe het verhaal zich ontwikkelt. Niet dat dit geen aangenaam boek is om te lezen, maar mijn eerste kennismaking met het werk van Walschap is niet van die aard dat ik nu meteen naar de bib spurt om meer.

Wieren - Miek Zwamborn

Miek Zwamborn vertelt over die eigenaardige levensvormen die wieren zijn, niet enkel vanuit een biologisch standpunt, maar ook culinair, cultuurhistorisch,... In het laatste deel worden enkele soorten wat nader voorgesteld. Dit boek bevat ook heel mooie illustraties en is best wel onderhoudend. Het betreft (uiteraard) non-fictie, maar toch mooi geschreven.

Gelezen (121)

Het elfde uur. 11 november 1918. De gewelddadige laatste dag van de eerste wereldoorlog - Pieter Serrien

Pieter Serrien reconstrueert aan de hand van onder meer officiële verslagen en dagboeken de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog. In een eerste deel focust hij op de aanloop naar het einde, om dan in het tweede deel de laatste 24 uur uur per uur te illustreren. In een derde deel staat hij stil bij wat er gebeurde na het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand, het officiële einde van De Groote Oorlog. Daarmee schetst hij niet alleen een interessant maar vaak ook menselijk beeld ervan en brengt hij de lezer heel dicht bij de historische realiteit.
Het enige minpuntje aan dit boek is de wat slordige eindredactie: de foutjes verstoren weliswaar de inhoud niet, maar zijn een beetje vervelend. Ik ga ervan uit dat dat in een herdruk rechtgezet zal worden...

De ondergrondse spoorweg - Colson Whitehead

Colson Whitehead verhaalt in dit boek de ontsnapping van Cora, een zwarte slavin op een plantage in Georgia, die gebruikmaakt van de "ondergrondse spoorweg". In tegenstelling tot wat ik vermoedde, is dit geen beeldspraak, maar een ware spoorweg die weggelopen slaven naar de vrijheid brengt dankzij bereidwillige blanken, abolitionisten, die tegen de slavernij zijn. Die ontsnapping blijkt al bij al eigenlijk even wreed te zijn als haar slavenbestaan. Doorheen het boek worden we hard geconfronteerd met de arrogantie die de blanken in de VS als bevolkingsgroep altijd gekenmerkt heeft en die de geschiedenis van het land bepaalt. Dit is een boek dat onder de huid weet te kruipen.

Intimiteit - Paul Verhaeghe

Aanvankelijk lijkt dit boek iets teveel een herhaling van eerdere thema's uit voorafgaande boeken van Paul Verhaeghe, maar langzaam wordt het nieuwe punt dat hij maakt duidelijk... Verrassend genoeg is het bij Aristoteles dat hij een belangrijk idee haalt dat hij goed uitwerkt, namelijk dat van de pleonexia (de drang naar steeds meer). Verder zegt hij zinnige dingen over (zelf)zorg en over de noodzaak om dingen voor anderen te doen.
Wat me verder opviel, is dat hij in dit boek ook terugkeert naar enkele basisideeën van de psycho-analyse wanneer hij het heeft over de tweedelingen ik-de ander, lichaam-geest en aantrekken-afstoten (of liefde-haat). Daar puurt hij bijzonder sterke en waardevolle ideeën uit. Het maakt me nogmaals duidelijk dat de psycho-analyse zeer waardevolle inzichten aanreikt als je erin slaagt los te komen van de context waarin Freud dingen opschreef (en hoe hij dat deed) en je op zoek gaat naar een hedendaagse vertaling van zijn ideeën.

De zintuigen van vogels. Hoe voelt het om een vogel te zijn? - Tim Birkhead

In dit vlot leesbaar en toegankelijk boek over hoe vogels hun zintuigen gebruiken (en hoe die werken), brengt Tim Birkhead informatie samen over dezelfde zintuigen als dewelke de mens bezit, maar ook over magnoreceptie (het vermogen het magnetisch veld op te pikken) en emoties. Er blijkt veel te zijn dat we (nog) niet weten, maar de soms ingenieuze experimenten die toegelicht worden, laten zien hoe er al grote stappen zijn gezet om iets te begrijpen over een soort die we zelf (uiteraard) niet zijn, een niet geringe prestatie.

Gelezen (118)

Satyricon - Petronius

Het is natuurlijk jammer dat dit boek van Petronius, een Romein die leefde ten tijde van keizer Nero, zo fragmentarisch overgeleverd is, maar zeker de vlot leesbare stukken (waaruit weinig ontbreekt) zijn geestig, zitten vol verwijzingen en vormen een mooie satire op de zeden van toen. Dit is dus best wel een interessant tijdsdocument (fictie, trouwens) met literaire kwaliteiten.

De Saint in het harnas - Leslie Charteris

Leslie Charteris verzamelde in dit boek allerlei kortere verhalen van The Saint, sommige (losjes) met elkaar verbonden. Dit blijft uitstekend ontspannende lectuur.

It was snowing butterflies - Charles Darwin

Dit boek bevat fragmenten uit het dagboek van Charles Darwin tijdens zijn reis met de Beagle. Hij bezoekt in deze fragmenten Patagonië en Vuurland en vaart doorheen de Straat van Magelhaes. In het eerste deel fragmenten beschrijft hij de fauna en kan je zijn ideeën geïllustreerd zien (die hij ontwikkelde tot de evolutietheorie). In het tweede deel krijgen we een inkijk in de manier waarop men in de negentiende eeuw tegen "inboorlingen" ("wilden") aankeek en hoe verschillende die mensen in hun ogen waren van de "geciviliseerde mens". In het derde deel gaat het vooral over de samenhang van zijn theorie met theorieën uit de geologie.
Dit is een leuke introductie tot het werk van Charles Darwin, en misschien moet ik toch maar eens werk maken van Over het ontstaan van soorten.

Wereldtentoonstelling Gent 1913 - Joost Vandommele

In dit boek schetst Joost Vandommele op een vlotte, toegankelijke, vrij volledige (maar niet overladen volle) manier een beeld van de wereldtentoonstelling die in 1913 in Gent plaatsvond. Hij staat stil bij de aanloop ernaartoe, de opbouw, hoe het eruit zag en hoe ze afgewikkeld werd (door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verdween het beoogde effect meteen). Bovendien wordt alles heel duidelijk met heel veel illustraties zichtbaar gemaakt, ondanks het feit dat er niet veel meer rest aan overblijfselen in (en rond) Gent.

Eskimo sprookjes - Gisela Perlet

Gisela Perlet verzamelt in dit boek Eskimo-sprookjes. Die zijn uiteraard qua thematieken en inhoud wat verschillend van de sprookjes die wij kennen (de jacht, de dieren uit de leefgebieden van de Eskimo's, maar ook hoe aan een vrouw te geraken, geestesbezweringen,...) maar ook qua vorm. Wie onze opbouw van sprookjes gewend is, verbaast zich soms over de schijnloze richtingloosheid van sommige verhalen of het heel fragmentarisch verloop.
Het is een leuke kennismaking maar het bleek toch niet echt mijn ding.

Gelezen (117)

De bij: honingmaker, meesterarchitect en voorbeeld voor de mens - Bee Wilson

Eerlijk gezegd, ik heb dit boek niet helemaal uitgelezen, ongeveer de helft maar, want al is het onderwerp misschien wel interessant, Bee Wilson blijft wel heel lang stilstaan bij de verschillende onderwerpen. Vlot leest het sowieso al niet en als je ook nog eens het gevoel hebt dat steeds hetzelfde met nog meer argumenten herhaald wordt, raakt de fun er wat af...

Born to run - Bruce Springsteen

 
Een interessant zelfportret van Bruce Springsteen, dat echter iets te wisselvallig is om echt goed te zijn. Sommige delen (over zijn jeugd, over de meeste van zijn platen) zijn goed, vooral in de tweede helft van het boek staan echter stukken die nogal filosofisch overkomen en wat hoogdravend lijken. Al bij al is dit een boek dat interessant is omwille van de meeste inhoud maar dat gerust wat beknopter had gekund en iets meer tot de kern had kunnen komen/blijven.

Bijbelse landbouw - Raduan Nassar

In dit boek vertelt Raduan Nassar het verhaal van een jonge man die zijn gezin ontvlucht, na -zo blijkt- incest met zijn zus. Het is het verhaal van de tweede generatie in een migrantengezin, die breekt met de oude tradities en om dat te kunnen doen, ver moet gaan.
Helaas schrijft Nassar zo vaak in een poëtische taal dat het verhaal bedolven geraakt onder de vele uitweidingen en poëtische beschrijvingen en de vaart wordt daarmee vakkundig eruit gehaald.

Ontbijt bij Tiffany - Truman Capote

 
Vier verhalen werden verzameld in dit boek van Truman Capote. Het bekendste (en langste) is natuurlijk Breakfast at Tiffany's, over een jonge vrouw die een heel eigen levensstijl ontwikkeld en laveert tussen naïeviteit en manipulatief gedrag. Capote bouwt het verhaal bijzonder goed op en neemt je mee op sleeptouw. Dit is erg goed.
Ook de drie andere verhalen zijn meer dan de moeite waard: Een huis van bloemen speelt zich af in het Haïtiaanse Port-au-Prince, waar een mooie, jonge prostituee de liefde lijkt gevonden te hebben, tot ongeloof van haar vriendinnen. Een diamanten gitaar vertelt over een bijzonder vriendschap in de gevangenis en Een kerstherinering tenslotte laat ons meegenieten van hoe het jonge hoofdpersonage en de oudere vriendin (familielid, wellicht iemand die mentaal beperkt is) ondanks armoede toch een heel mooie eindejaarsperiode beleeft.
Opvallend in al deze verhalen is dat treffende manier waarop Truman Capote de personages beschrijft en hoe hij de situatie gedetailleerd uitwerkt. Het maakt het lezen een prachtige, bijna zintuigelijke ervaring. 

Witte honger - Aki Ollikainen

 
In dit boek beschrijft de Finse schrijver Aki Ollikainen niet alleen de vlucht voor de honger en kou in de hongerwinter van 1867, na enkele mislukte oogstjaren, maar dit is ook een sociale aanklacht, een boek met een boodschap voor vandaag (over hoe we met vluchtelingen omgaan) en over de kloof tussen arm en rijk. Maar tevens gloort er hoop als de auteur vertelt hoe enkelingen een verschil kunnen maken.
Dit is een prachtig verhaal gesitueerd in een wereld die mij eigenlijk onbekend was/is (het winterse Finland uit de 19e eeuw, deel van het Russische rijk). Hier heb ik wel van genoten...

Gelezen (112)

Het puberende brein - Eveline Crone

In dit boek brengt Eveline Crone op niet al te ingewikkelde manier de kennis bij elkaar die er was (in 2008) over de invloed van de ontwikkeling van de hersenen op pubergedrag. Het is een interessant boek dat inzicht verschaft in een aantal typische problemen maar ook kansen van de puberteit/adolescentie, verklaard door hun hersenontwikkeling. Ik heb alvast enkele nieuwe dingen bijgeleerd die me zeker kunnen helpen in mijn werk met jongeren. 

De consequenties -Niña Weijers

Niña Weijers weet in De consequenties de verschillende verhaallijnen mooi uit te werken. Die zijn betoverend, meeslepend en erg fascinerend. Alleen vind ik het jammer dat op het einde het samenbrengen toch niet is wat ik na zo'n heerlijk boek had verwacht. Het einde valt me dus wat tegen, maar de schrijfstijl, de opbouw van bijna het hele boek en de interessante personages maken dit boek het lezen meer dan de moeite waard.

Negroland. Een autobiografie - Margo Jefferson

Margo Jefferson kijkt in deze autobiografie terug op haar leven als bevoorrechte zwarte vrouw. Ze maakte deel uit van de zwarte elite toen ze in Chicago opgroeide in de jaren vijftig en zestig, gewrongen tussen het onrecht dat haar ras (zeker toen) werd aangedaan en de privileges van de gegoede burgerij waartoe haar gezin behoorde. Ze beschrijft hoe ze zich ondanks haar luxeleven toch telkens geconfronteerd voelde met de raciale vooroordelen en scheidingen die bestonden (en nog steeds bestaan) in de VS en hoe ze opgelegd kreeg om haar best te doen, enerzijds om dichter bij de blanken te komen in aanzien en in rechten en anderzijds om een voorbeeldfunctie voor haar eigen ras op te nemen. Die onmogelijke spreidstand wordt grondig geanalyseerd in dit boek en daarbovenop komt ook nog de strijd voor vrouwenrechten en het opkomend feminisme. De schrijfster weet heel mooi gestalte te geven aan haar eigen worsteling, maar trekt het ook breder naar familie, kennissen en uiteindelijk het hele ras. Ze maakt een goed onderbouwde, gedegen historische en politieke analyse die nooit de verbinding met het persoonlijke verliest.

Gelezen (104)

Een cultuurgeschiedenis van de wiskunde - Machiel Keestra

Een boeiende kijk in de cultuurgeschiedenis van de wiskunde door Machiel Keestra. Hij toont goed aan met welke moeilijkheden de wiskunde geconfronteerd werd, hoe dat ingebed is in de culturele en maatschappelijk context en welke plaats de wiskunde daarin inneemt. Het is ook een mooi overzicht van hoe de wiskunde zich ontwikkelde, met soms heel verrassende weetjes.

Pensioen - Willem Elsschot

Willem Elsschot beschrijft in dit boek behoorlijk scherp hoe de mentaliteit na de eerste wereldoorlog en de aard van de mens (volgens hem dan toch) leidt tot allerlei misbruiken. Naar verluidt is dit zijn meest scherpe aanklacht en ook de meest expliciete. 

Nachtstad - Arnaldur Indri­ðason

Van de boeken die ik al las van Arnaldur Indriðason bleek dit het taaiste boek te zijn, niet in de zin van moeilijk geschreven, maar het boek dat het meest tijd nodig had om mij mee te slepen in het verhaal. Nochtans blijkt uiteindelijk het verhaal goed opgebouwd te zijn en de speurtocht van de nog jonge agent Erlendur Sveinsson, een vaak terugkerend personage, is intrigerend. In dit verhaal werkt hij nog niet als inspecteur zoals in de andere boeken, het vertelt eerder de aanloop ernaartoe.
Hoewel het boek me dus minder kon bekoren dat de andere van dezelfde auteur, blijft het wel blijk geven van kwaliteiten die in het genre niet altijd evident zijn.

Berichten uit Homs - Jonathan Littell

Eigenlijk zouden Theo Francken en co verplicht dit boek moeten lezen eer ze nog domme uitspraken (mogen) doen over Syrië en vluchtelingen. Dit speelt zich dan nog af begin 2012, toen het verzet tegen Assad nog ontdaan was van etnische en religieuze conflicten en het ergste nog moest komen, de mensen nog hoop hadden en het buitenland zich niet echt mengde in de strijd... Op elke pagina kan je lezen hoe erg en angstwekkend het is om te leven in een stad (Homs) waar je op elk moment in levengevaar bent... Jonathan Littell, vooral bekend van zijn boek De welwillenden, schreef dit boek in de hoedanigheid van journalist voor de Franse krant Le Monde.

Dit zijn de namen - Tommy Wieringa

Tommy Wieringa vervlecht het verhaal van een groep vluchtelingen, die door de steppe trekken in een soort herinterpretatie van de uit de Bijbel gekende exodus, met het persoonlijke verhaal van een politiecommissaris die ontdekt dat hij Joodse roots heeft en zijn nieuwsgierigheid daaromtrent voedt. Die plot, bestaande uit twee delen, wordt meesterlijk opgebouwd en de auteur slaagt erin om in een overigens zeer vlotte en heldere schrijfstijl de lezer mee te voeren in de eigen logica van de personages.

Gelezen (87)

Mosquitoland - David Arnold

Dit is een vaak grappige en mooi geschreven "road story" over een meisje dat wegloopt bij haar vader en stiefmoeder om haar moeder, waarvan ze vermoedt dat die in nood verkeert, te helpen. Zoals gebruikelijk in dit soort verhalen laat David Arnold niet enkel de fysieke weg zien die ze aflegt, maar ook de emotionele en geestelijke weg van het hoofdpersonage. Tussen de regels door is het boek bovendien kritisch voor hulpverlening die focust op medicatie en aan het verhaal van de patiënt voorbijgaat.

To kill a mockingbird - Harper Lee

Je zou het verhaal kunnen terugbrengen tot dat van de advocaat die een zwarte die beschuldigd wordt van verkrachting, verdedigt, maar dat is toch tekort doen aan dit monumentale en iconische boek van Harper Lee. Het beeld dat geschetst wordt van het rurale zuiden van de VS tijdens het interbellum, waarin racisme sterk aanwezig blijft, is zoveel rijker dan dat. Het is niet alleen een heel mooi geschreven boek, de auteur slaagt er ook in met veel zin voor detail een beeld op te roepen dat nuance combineert met maatschappelijk engagement.

At home - Bill Bryson

Met de kamers van de oude domineewoning waar Bill Bryson woont in Engeland als gids, neemt hij ons mee doorheen de geschiedenis van een heleboel dagelijkse activiteiten, voorwerpen, domeinen,... Dat doet hij met heel veel humor. Dat maakt dat je niet constant het gevoel hebt overladen te worden met wel heel veel informatie. Vaak zijn de verhalen markant, interessant, verrassend en soms zelfs ontroerend. Dit boek is een hele turf, maar de moeite toch wel waard, met aandacht voor geschiedenis, architectuur, kunst, volkskunde,....

Deep south - Paul Theroux

Dit keer neemt Paul Theroux ons in zijn reisboek niet mee naar verafgelegen gebieden (nu ja, voor ons wel nog natuurlijk) maar naar het voor hem verrassend dichtbije zuiden van de Verenigde Staten. Staten als South-Carolina, Georgie, Alabama, Arkansas, Mississippi,...: ze vormen de achtergrond voor een verhaal over armoede, onderontwikkeling maar ook racisme en wapenfanatici. Theroux vermijdt de grote steden en zoekt echt kleinere steden en het platteland op om te schetsen hoe de Burgeroorlog nog steeds nazindert in het door jobvlucht geteisterde zuiden.
Jammer genoeg wordt de boodschap van Paul Theroux nogal drammerig gebracht: het zuiden is er minstens zo erg aan toe als de Derde Wereld, maar ontvangt weinig middelen van de VS-overheid en rijke weldoeners, die liever miljoenen en zelfs miljarden pompen in arme landen ver weg dan in de eigen achtertuin. De auteur herhaalt dit echter zo vaak dat het gaat vervelen, iets wat hij uiteindelijk ook zelf begrijpt als hij een keer te veel Clinton als voorbeeld aanhaalt in gesprekken met arme, zwarte boeren.
Die nodeloze herhalingen kenmerken ook wel een beetje de rest van het boek. Sommige zinnen worden te vaak herhaal (zoals bij de wapenshows, waar hij niet komt om te oordelen, maar om te kijken en luisteren). Soms gebeurt het zelfs dat in eenzelfde stukje van het verhaal de herhaling toeslaat en achtergrondinformatie dubbel gegeven wordt, vaak met dezelfde woorden.
Theroux grijpt graag terug naar de literatuur om toestanden te duiden en vergelijkingen te trekken tussen heden en verleden. Een jammerlijk gemiste kans is wel dat hij muziek (en in feite ook film) als cultuurgoed te weinig betrekt in die beschouwingen, hoewel de muziekcultuur toch erg prominent aanwezig is in de VS en niet in het minst in het zuiden. Wie weet hoe groot country is en welke maatschappelijke invloed het genre heeft, kan niet goed begrijpen waarom we er amper iets over te lezen krijgen in dit boek. In het interludium over het woord "nigger" komt hiphop nog wel even aan bod en heel spaarzaam wordt de blues binnengebracht in het verhaal, maar dat staat toch niet in verhouding tot de impact die muziek had en heeft.
Wat het volgen van het verhaal ook bemoeilijkt, is dat nergens in het boek een kaartje opgenomen is, dat de lezer zou kunnen helpen zich te oriënteren bij de omzwervingen die hij maakt.
Paul Theroux blijft een begenadigd schrijver, maar dit boek is toch het minst goeie dat ik van hem las, omwille van de gemiste kansen en omwille van de uiteindelijk storende herhalingen.

Gelezen (50)

Het einde van de psychotherapie - Paul Verhaeghe

Het is geleden van toen ik No logo van Naomi Klein last dat een boek zulk een impact had op me. Net als toen ervoer ik bij Het einde van de psychotherapie van Paul Verhaeghe het gevoel dat alles op zijn plaats viel, en dat hetgeen ik intuïtief al "wist", ineens onderbouwd en beargumenteerd werd door iemand die dezelfde dingen merkt als ik (en nog een stap verder gaat, en met meer kennis terzake spreekt). Ik merk dat ik net als toen met het boek van Naomi Klein in mijn denken, en in dit geval ook in mijn werk, sterk beïnvloed ben en heel erg bezig blijf om de inhouden uit het boek een plaats te geven, te hervertalen, te integreren in mijn denken, het te verbinden met mijn overige kennis en ideeën. Ik wil er over praten, over discussiëren, over communiceren zodat alles sterker en solider in me opgenomen wordt. 
In het boek maakt Paul Verhaeghe eerst de noodzakelijke verbinding tussen wat in de psychotherapeutische (en psychiatrische, orthopedagogische en psychologische) wereld allemaal gebeurt en de ruimere maatschappelijke context, meer bepaald het ultraliberaal en hyperkapitalistisch denken en de overheersende kapitalistische ideologie. De psychodiagnostiek wordt vakkundig gefileerd en de pijnpunten worden aangeduid met precisie. De DSM wordt aan een kritisch, onderbouwd onderzoek onderworpen en de gevolgen van de "DSMbilisering" (zoals hij het noemt) worden in kaart gebracht. De gevolgen voor psychotherapie worden besproken, én Paul Verhaeghe geeft aan op welke manier de huidige problemen waar mensen mee naar de praktijk van de therapeut komen, verschillen van die van vroeger. Hij geeft gelukkig ook aanwijzingen over hoe therapeuten ook die mensen (die volgens hem vooral lijden aan "actuaalneuroses", wat ik zou hervertalen naar de eerste fases van de sociaal-emotionele ontwikkeling volgens Došen) kunnen helpen, en dat is in het bijzonder het deel dat ik in mijn werk tracht te hervertalen dezer dagen naar de begeleiding die wij geven aan kinderen die naast hun mentale handicap ook een diagnose binnen het autismespectrum hebben gekregen. 
Soms zijn de argumenten van Verhaeghe onthutsend (b.v. als hij vertelt op welke manier controlegroepen samengesteld worden in effectiviteitsonderzoek van psychotherapie), soms vereist zijn betoog toch wel wat kennis van het Freudiaans-Lacaniaans denken (al brengt hij dat meestal heel helder en vraag ik me toch af of het zelfs niet voor niet-kenners toch te begrijpen valt...) en heel vaak had ik het gevoel dat EINDELIJK eens iemand schrijft wat ik al lang denk...
Het is nog veel te vroeg om de volledige daadwerkelijke impact van dit boek in te schatten, maar net als bij het boek van Klein ben ik er nu al van overtuigd dat niets meer hetzelfde zal zijn voor mij...

Wie mij persoonlijk kent (en het boek ook gelezen heeft, misschien...), mag me TEN ALLEN TIJDE aanspreken om hierover van gedachten te wisselen. Ik wil niet liever!

Hieronder een aflevering van het boekenprogramma van VPRO waarin dit boek besproken werd (jammer genoeg in 3 delen geknipt):

Gelezen (47)

Een kleine geschiedenis van bijna alles - Bill Bryson

Wat In Europa van Geert Mak voor mij betekende op vlak van geschiedenis, betekent Een kleine geschiedenis van bijna alles van Bill Bryson als het op natuurwetenschappen aankomt. Op een begrijpelijke, mooi geschreven wijze wordt een mooi overzicht gegeven van de kennis die we hebben over de aarde, het heelal, het leven, de mens,... Het verhaal wordt doorspekt met anekdotes over de hoofd- en bijrolspelers in het grote verhaal van de (geschiedenis van de) natuurwetenschappen, en je komt een heleboel (veel te veel om ze allemaal te onthouden zelfs) weetjes tegen die je doen glimlachen of je verwonderd achterlaten. Dit is een soort naslagwerk in zekere zin, om af en toe nog eens fragmenten uit te herlezen.

En ik leerde er -naast de vele feiten en theorieën die erin uitgelegd staan- ook volgende dingen:

- In de wereld van het grote (het heelal) en het kleine (atomen, cellen) zijn de aantallen die gehanteerd (moeten) worden van een orde die niet te bevatten is voor een mens.
- Om in de wetenschap de erkenning te krijgen die je verdient, moet je geluk hebben, je kennis op het juiste moment, op de juiste manier en op de juiste plaats delen. Zoniet gaat een ander gegarandeerd met de pluimen lopen.
- Eigenlijk zijn wij zeer nietige wezens, die zichzelf héél belangrijk wanen, maar die slechts een fractie van die "geschiedenis van bijna alles" uitmaken en er maar een heel kleine plaats in hebben. Onszelf zien als het centrum van de wereld (laat staan het heelal) of als iets waar de evolutie naartoe gewerkt heeft, is ontzettend aanmatigend.

Kijken in de ziel: toptrainers - Coen Verbraak

Nadat Coen Verbraak al eerder psychiaters interviewde voor de tv-reeks Kijken in de ziel deed hij in deze reeks hetzelfde met toptrainers (uit Nederland), en de interviews (behalve dat met Van Haneghem) verschenen ook in boekvorm.

Foppe de Haan, Guus Hiddink, Leo Beenhakker, Co Adriaanse, Bert van Marwijk en Louis van Gaal passeren de revue en worden soms dezelfde vragen voorgelegd, waardoor je een beter zicht krijgt op wat de rol van een trainer is in een voetbalclub (of een nationaal elftal). Ondanks de individuele verschillen blijken enkele zaken opvallend vaak terug te keren: trainers moeten in de eerste plaats het verhaal kunnen overbrengen, ze moeten spelers beter maken door dicht bij hen te staan en hen te coachen (jammer genoeg vertelt enkel Foppe de Haan iets meer over hoe je dat doet), het trainersvak is een eenzame stiel en het helpt als je zelf toch minstens een redelijk goed voetballer was (maar topspelers zijn niet noodzakelijk toptrainers, of zoals Co Adriaanse het al ooit eens eerder uitdrukte: "Een goed paard is daarom nog geen goeie ruiter.")

Toch bleef ik, omdat de trainers eigenlijk weinig ingaan op hoe ze het precies doen, een beetje op mijn honger zitten. Ik had verwacht dat dit boek me méér zou leren over management en leiderschap, en nét dat aspect wordt wat onderbelicht.