Gelezen (163)

Zwarte zomer - Tea Tupajic

Tea Tupajic overleefde de gruwel van Srebrenica, waar Serviërs in de jaren negentig de Nederlands soldaten van de VN-vredesmacht belegerden en alle Bosnische jongens en mannen vermoordden. Twintig jaar later sprak ze met meer dan honderd van de Dutchbat-veteranen en verwerkte hun verhalen niet alleen tot een toneelstuk maar ook tot dit boek, dat via doorgaans korte fragmenten uit het leven toen en nu van de Dutchbatters (samengeweven tot zes prototypische personages) de dagelijkse realiteit daar tastbaar maakt. Ze slaagt er in om "de banaliteit van het kwaad" dichtbij te brengen, de terloopsheid van de gruwelijke ontwikkelingen. Het boek confronteert omdat het de laffe houding van het Westen zo zichtbaar maakt in de kleinste details. 

Open ogen - Remco Campert

In de dichtbundel Open ogen uit 2018 kiest Remco Campert voor grote toegankelijkheid van zijn gedichten, met weinig moeilijke woorden, met vaak korte gedichten en met een vlotte leesbaarheid. Dat zorgt ervoor dat de gedichten over het geweld in de wereld (de aanslagen in Brussel, de Syrische burgeroorlog, de haat tegen vluchtelingen,...) des te harder binnenkomen. Ze zijn niet omfloerst, verhullen de gruwel niet (en tonen die ook niet exhibitionistisch en sensatiezoekend) en treffen ze zo raak dat zelfs de slechte verstaander begrijpt wat Campert wil zeggen. Aangrijpend is bijvoorbeeld het gedicht over dat jongentje (van die iconische foto) die dood op het strand ligt, een kleuter verongelukt bij de oversteek over de Middellandse Zee.
Tussen deze ogen openende gedichten onderzoekt Remco Campert ook in meerdere gedichten het wezen van de poëzie zelf, als een dichter die zijn eigen métier in de handen neemt, langs alle kanten bekijkt en zo de essentie ervan tracht terug te vinden.
Deze bundel is een erg mooie verzameling gedichten die ook wie niet thuis is in de poëzie, kan aanspreken. Zeker wanneer de actualiteit (van toen, maar helaas nog steeds actueel) het onderwerp vormt, raakt hij evengoed het hart van de niet-poëzielezer. 

Een visje bij de thee: drieëntwintig verhalen en achtenzestig versjes uit eenentwintig boeken - Annie M.G. Schmidt

Een visje bij de thee is een bundeling van 23 verhalen en 68 gedichten van de gevierde Nederlandse auteur Annie M.G. Schmidt, met wie iedereen van mijn generatie opgroeide, zelfs hier in Vlaanderen. En mensen als ik geven graag het stokje door aan de volgende generatie. Toen mijn kinderen klein waren, las ik voor uit de grote gedichtenbundel van haar, 's avonds voor het slapengaan. Willekeurige bladzijden werden gekozen en ik las voor, af en toe dezelfde gedichten (diegene die het meest succes hadden). Jip en Janneke en Pluk van de Petteflet, ook grote voorleesfavorieten in veel gezinnen, heb ik hen nooit gedeclameerd. Maar ik heb nog steeds dierbare herinneringen, zowel uit mijn eigen kindertijd als uit de hunne, aan die leuke gedichten.
Het was dus nostalgie die me dit boek in Nederland tweedehands liet kopen en nu het boek uit is, kan ik alleen maar eerlijk bekennen dat ik nog steeds enorm genoot van de losse verhaaltjes en de gedichten die in deze bloemlezing zijn samengebracht. Want hoewel ze voor kinderen bedoeld zijn, weten ze ook de volwassenen te bekoren. Er is natuurlijk die mooie speelse taal die Schmidt hanteert, vol grappige rijmen en hier en daar zelf verzonnen woorden. Maar inhoudelijk blijven de verhaaltjes die intussen ruim een halve eeuw oud zijn vaak verrassend fris. Zo vertelt Het fornuis moet weg! over een meisje dat timmervrouw wil worden en een jongentje huisman. Ze bevragen heel wat volwassenen en de één roept dat het niet kan omdat God het niet wil en de ander dat het niet kan omdat het tegen de natuur is, maar door samen met een volwassene logisch na te denken, komen ze tot het besluit dat iedereen best datgene doet wat hij of zij het liefste wil. Annie M.G. Schmidt schotelt die wijsheid niet zomaar voor, nee, ze beschrijft het denkproces van de kinderen en de volwassenen waarmee ze overleggen, en zo wordt het besluit ook voor kinderen goed en helder onderbouwd.
Annie M.G. Schmidt laat in al haar gedichten en haar verhaaltjes een grote liefde voor kinderen zien, waarbij ze soms de heersende normen (over braaf en stout, in die tijd) laat vertegenwoordigen door menselijke en dierlijke personages, maar soms ook gewoon het ondeugende dat in elk kind zit, ruimte geeft.
Soms hebben kinderen en zelfs volwassenen iemand nodig die beide polen in zulke mooie taal een plaats geeft, vroeger, vandaag en in de toekomst. 

In aanwezigheid van Schopenhauer - Michel Houellebecq

Als ik vergeten zou zijn waarom ik niet graag filosofie lees, dan weet ik het dankzij dit boek weer. Filosofie lezen vraagt een intellectuele inspanning die ik op zich wel bereid ben te leveren indien de opbouw zorgvuldig gebeurt zodat ik als lezer kan volgen, maar te vaak dient elk woord uitgebreid gedefinieerd te worden met weer nieuwe te definiëren woorden, zodat de draad algauw bedolven raakt onder een kluwen waar een kat staart noch kop noch eigen jongen in terugvindt.
Dat is helaas ook het geval in dit boek, dat uiteenvalt in twee delen. Er is immers eerst een uitgebreid voorwoord van de vertaler, Martin de Haan, dat ruwweg een derde van het boekje in beslag neemt. Hoewel ik graag de boeken van Michel Houellebecq heb gelezen, kreeg ik door dit voorwoord het gevoel me amper nog iets te herinneren van zijn romans. De vertaler probeert de evolutie in het denken van Houellebecq te schetsen van een fervente aanhanger van Schopenhauer en grote criticus van Wittgenstein tot positivist à la Comte en daarmee nuanceerder van Schopenhauers ideeën. Hij put hiervoor ruimschoots uit teksten van Houellebecq maar die zijn vaak zo ontdaan van de context van het verhaal waarin ze voorkomen (of de essasys) dat ze nauwelijks herinneringen oproepen aan waarover het boek ging waaruit ze komen.
Houellebecqs eigen tekst In aanwezigheid van Schopenhauer is wat dat betreft minder confronterend maar vertoont toch ook het euvel dat in mijn ogen zoveel Franse literatuur kenmerkt: het intellectuele spel (o.a. met de taal en met het denken) primeert te vaak over de inhoud. Dat euvel weet hij nochtans in zijn romans prima te vermijden, maar hier is het bij momenten moeilijk volgen voor lezers die zoals ik niet echt vertrouwd zijn met de werken van de filosofen zelf en enkel een synoptische kennis hebben van hun denkbeelden.
Gelukkig heeft Houellebecq ook in deze tekst nog steeds de volle beschikking over zijn kwaliteiten als schrijver en zijn perfect aanvoelen van wat ik een pre-postapocalyptische tijdsgeest zou durven noemen.  

The Comet Is Coming

Met The afterlife heeft The Comet Is Coming een plaat uit die heerlijk laveert tussen electronica en door een saxofoon gedreven jazz. Het trio bestaande uit King Shabaka (die ook bij Sons Of Kemet speelt), Danalogue en Betamax, noemt hun muziek zelf "apocalyptic space funk". Wie wil weten hoe dat klinkt, krijgt al een idee met deze zes songs.
De opener All that matters is the moments klinkt als een middernachtelijk slam poetry-optreden, dankzij de gastbijdrage uiteraard van Joshua Idehen, maar de muziek kronkelt errond als een verdwaalde hond die een bar is binnengesukkeld terwijl enkel de plakkers nog aanwezig zijn. De mooiste song op de plaat is voor mij toch wel de titelsong, die heerlijk wegdrijft en daar ook nog eens rustig de tijd voor neemt.
Dit is echt een avondplaat, voor wie de slaap nog niet kan vatten en zich wil laten troosten door niet-opdringerige muziek met veel facetten.

Beluister hieronder het volledige album:

Gelezen (124)

Gekkenpraat - Willem Frederik Hermans

Deze verzameling kortverhalen, gedichten en essays van Willem Frederik Hermans kon mij niet volledig bekoren. De kortverhalen verdwaalden soms en ik blijf een beetje op mijn honger achter. Onder de gedichten zaten er die ik wel kon smaken, andere bleven te hermetisch voor mij. Vooral genoten heb ik van de essays, over literatuur. Hoewel ik soms over het onderwerp niets tot weinig afwist (zoals over de schrijver Milosz), zijn ze zo mooi en wervend geschreven dat ik vrijwel meteen zin krijgt om de werken waarover het gaat op mijn to-read-lijstje te zetten.

Wees onzichtbaar - Murat Isik

Murat Isik weet in deze semi-autobiografische coming-of-ageroman zo treffend de sfeer te vatten van de jaren tachtig in Nederland (meer bepaald in de Bijlmer in Amsterdam) dat nostalgie voortdurend op mij losgelaten werd. De vele details brachten herinneringen terug, al woonde ik altijd in het Vlaamse Gent (maar we hadden iets met Nederland, met onze vele gezinsuitstapjes naar Terneuzen, Hulst en Axel). Dit is een prachtig boek dat zo vlot leest dat je erdoorheen vliegt als een wervelwind.

Het is de liefde die we niet begrijpen - Bart Moeyaert

Ik heb dit boek van Bart Moeyaert nog eens herlezen en vond het nog steeds even mooi. Wat hij een taal te hanteren die zo onpretentieus klinkt en toch alle wijsheid (die zich soms ook in de gezinnen bevindt waarover hij schrijft) bevat, die zo mooi en strelend en lief is, dat je de ergste verhalen in je opneemt zonder weerstand, die zo treffend de eenvoudigste woorden de meest kernachtige waarheden laat vertellen, dat je twijfelt of het wel degelijk proza is of toch niet poëzie.
In dit boek vertelt hij over het soort gezin dat ik uit mijn werk (in de bijzondere jeugdzorg en in het overlappend gebied tussen gehandicaptenzorg -voor mensen met een lichte of matige verstandelijke beperking- en diezelfde bijzondere jeugdzorg) zo goed heb leren kennen. En hij leert ons meer dan welk handboek ook kan leren, zoals goede kunst altijd méér leert over het leven dan alle handboeken samen.

De pinguïnlessen - Tom Michell

Tom Michell vertelt in dit verhaal hoe hij bevriend raakte met een pinguïn tijdens zijn verblijf in Zuid-Amerika (meer bepaald Argentinië). Dat levert een leuk en mooi verhaal op, dat ook een beetje doorspekt wordt met levenslessen en beschouwingen over de verhouding tussen mens en milieu. Ik vond dit best wel een onderhoudend boek.

Vastgelopen. Anders kijken naar begeleiding met mensen met een verstandelijke handicap met ernstige gedragsproblemen - Jacques Heijkoop

Jacques Heijkoop licht in dit boek toe wat velen al "de methode Heijkoop" zijn gaan noemen, een manier om anders te kijken naar probleemgedrag bij mensen met een verstandelijke beperking. Dat gebeurt niet altijd even vlot leesbaar en is soms niet zo eenvoudig, en dus zullen sommige stukken moeten herlezen worden om goed begrepen te worden. Voor mij ligt de belangrijkste bijdrage in de aandacht die geschonken wordt aan de pogingen van de cliënt om zelf controle te verwerven, ook over het probleemgedrag, en hoe je daar als begeleider mee aan de slag kan.

Gelezen (110)

Omgaan met de dingen. Over het gedrag van de moderne westerling - Jaap Kruithof

Jaap Kruithof schreef deze columns voor de radio en behandelt telkens kort een onderwerp vanuit filosofisch en ethisch standpunt: hij zoekt verklaringen voor ons gedrag en weegt dit af aan wat natuurlijk is dan wel cultuurbepaald. Zijn visie, die ik leerde kennen toen ik in de eerste kandidatuur psychologie les van hem had, komt er weliswaar in naar voren, maar veel minder goed en duidelijk dan in het weliswaar natuurlijk veel uitgebreidere Teksten voor de toekomst. Kruithof botst hier immers te vaak op de beperkingen van het genre en wil te vaak te veel zeggen in één column, waardoor ze overladen worden en aan duidelijkheid inboeten. 

Als ik stil ben heb ik een bos in mijn hoofd - Siel Verhanneman

Het zou overdreven zijn als ik zou beweren dat ik Siel Verhanneman persoonlijk ken. Eigenlijk ken ik haar vriend beter (en ook hem kén ik ook niet echt natuurlijk, onze paden kruisten meermaals en we volgen elkaars levens een beetje via sociale media en heel soms komen we elkaar eens tegen). En ik zou niet durven beweren dat ik weet wat precies Siel allemaal al overkomen is in haar leven, alleen weet ik dat het niet niks is dat ze al moet dragen aan verdriet en aan droeve herinneringen voor iemand die nog zo jong is.
Bij de gedichten in Als ik stil ben heb ik een bos in mijn hoofd kan ik me iets voorstellen. Ik stel me haar vader voor (die ik weliswaar nooit zag) telkens ze schrijft over zijn ziekte en zijn dood en het gemis aan hem. Ik stel me haar vriend voor telkens ze schrijft over zijn liefde (en de hare voor hem), zijn troost,... De gedichten krijgen door die persoonlijke toets nog iets meer lading voor mij. Maar zelfs wie haar niet kent en haar vriend niet en niemand over wie het gaat, ontdekt in de vaak korte gedichten zoveel écht gevoel dat je niet onbewogen kan blijven. In eenvoudige en herkenbare metaforen drukt ze uit hoe het gewone leven overschaduwd wordt door ingrijpende gebeurtenissen en toch verder de vorm van het gewone leven blijft houden.
De illustraties van Larissa Viaene maken deze bundel nog net dat tikkeltje mooier. Ik kijk nu al naar het vervolg...

Gedichtendag 2013

Op donderdag 31 januari is het Gedichtendag. Behalve dat je die dag in de boekhandels (en soms ook in de bibliotheken) je jaarlijkse poster kan afhalen met een mooi gedicht, zijn er natuurlijk ook heel wat activiteiten, in Vlaanderen en in Nederland, met als thema "muziek". Een overzicht vind je hier: website Gedichtendag 2013.

Gentse Feesten 2012: een boeketje indrukken

Op de derde dag van de Gentse Feesten zag ik een heleboel, al waren het vaak fragmenten...

Langs de gevel van het Belfort dansten twee figuren, op grote hoogte. Ik herinnerde me vaag iets uit het programmaboekje van MiraMiro, en inderdaad, toen ik het thuis nakeek, merkte ik dat het wellicht al een voorproefje was van de voorstelling Suspend's van het Franse duo In-Senso, die woensdag om 23u een show van 20 minuten laten zien aan het Belfort. Het zag er alvast erg spectaculair uit...

Op het Jeugdcircusfestival in het Baudelopark zag ik nog een heel deel van Tu viens! door (alweer) een Frans duo, Cie Toi d'abord. Het verhaaltje ging blijkbaar over twee jongens die elkaar leren kennen wanneer ze (voor het eerst) naar school gaan. De één lijkt een serieus type, de ander een soort Huckleberry Finn. Er wordt gejongleerd met de bank, de boekentas, een bank, appels en tennisballen. Af en toe ging het mis, maar de ontwapenende humor van het tweetal maakte veel goed, en ze probeerden gewoon opnieuw. Het was eigenlijk één van de aangenaamste voorstellingen die ik in de voorbije jaren al zag op het circusfestival, ook al was de uitvoering allerminst perfect.

Bij Sint-Jacobs trad Willem Vermandere op. Ook hij bleek zeer innemend, in een set met prachtige oude en nieuwe liedjes, en wat poëzie. In de tweede helft van het concert werd hij bijgestaan door de Gentse Turk (of Turkse Gentenaar) Mustafa Avsar, die een traditioneel maar electrisch versterkt Turks instrument bespeelde. Hij speelde ook een eigen nummer over hoe Gent van iedereen is, dat meegezongen werd door bijna het hele plein. Daarna kregen we nog Lat mie moar loapen en Bange blanke man, en ondanks de niet-aflatende regen was het concert een succes. Daarna deden we ook nog eventjes mee met het dagelijks kwartiertje Gentse zangstonde, waarin het hele plein Gentse traditionals meezingt...

Op een vrij vol Sint-Baafsplein hoorde ik Daan (hem zien was onmogelijk). Intussen weet ik al wat te verwachten en die verwachtingen werden ook ingelost, maar de drukte en het slechte weer lieten me het plein voortijdig verlaten.

Omdat Yuko al gedaan had met hun set in de spiegeltent, nam ik maar een kijkje in het steegje tussen het Baudelopark en Steendam (de Dodoensdreef, zo zag ik op het plannetje). Daar is een overdekt stuk, waar optredens en DJ-sets gegeven worden met muziek uit de eerste helft van de vorige eeuw, onder de noemer Swing Cité. Lindy hop-fans zijn er nog de hele Gentse Feesten thuis. En al kan ik zelf absoluut niet dansen, het was erg aanstekelijk en leuk om naar te kijken.

In de Kinky Star pikte ik uiteindelijk nog een halve set (vermoed ik) mee van Tonomats, een geweldige band die surf brengt waarop het moeilijk stilstaan is, en die in de bisronde Fifty Foot Combo (volgende week maandag overigens geprogrammeerd aan Sint-Jacobs!) eerde.

Nieuw gedicht Ramsey Nasr

Meestal houd ik me op mijn blog ver weg van politiek. Het is niet zo dat ik daar geen mening over heb (die heb ik zeker, en het is volgens sommigen zelfs een zeer uitgesproken mening) en het is ook niet dat ik dat niet belangrijk vind (politiek raakt het wezen van de samenleving, en dus ook van ons leven). Maar op het internet wordt het allemaal zo openbaar, dat ik me meestal op de achtergrond wens te houden...

De aanleiding om vandaag toch ook iets over politiek te schrijven, is het nieuwe gedicht dat Ramsey Nasr, in Nederland benoemd tot Dichter des Vaderlands, publiceert op zijn website en waarover hij in Pauw & Witteman helder toelichting komt geven. Hij schreef het gedicht namelijk ter gelegenheid van het nieuwe Nederlandse kabinet, zoals bekend een CDA-VVD-regering met gedoogsteun van Geert Wilders en diens PVV (de coalitie beschikt immers niet over een meerderheid in het Nederlands parlement). Door die gedoogsteun is Wilders de facto de puppetmaster geworden van die regering, die dan ook kiest voor een beleid dat de verharding in de maatschappij (een fenomeen waar we in Vlaanderen ook niet omheen kunnen) bestendigt en goedkeurt, want ze verschaft de verharding op de straat legitimatie door ze (onder het mom van het "dichten van de kloof tussen politiek en burger") in beleid om te zetten.
Dat is volgens mij (en gelukkig ben ik lang niet de enige die er zo over denkt) een zeer onrustwekkende evolutie, en smalend doen over onze noorderburen is zeker niet aan de orde in dit Vlaanderen dat iedereen die anders is, brandmerkt en veroordeelt (in sommige gevallen zelfs letterlijk, zonder bewezen schuld).
Gelukkig bewijst Nasr dat kunst een maatschappelijke relevantie heeft die Schauvliege en co maar al te snel vergeten...
Je mag hier zijn gedicht downloaden.

Gentse Feesten : Zing mee met Drs. P

Bij Sint-Jacobs bracht Jan De Smet (De Nieuwe Snaar) een tribute aan de Nederlandse dichter en cabaretier drs. P (die zelf al 92 jaar is en al lang niet meer optreedt). Hij bracht daartoe Fay Lovsky mee en Arne van Dongen. En zo verblijdden ze ons met innemende strofen, jubelende refreinen en magische songgehelen (u merkt het, ik ben nog helemaal in de sfeer...) waarin de liefde, de literatuur, de lente, maar ook meer aardse dingen als bananen en veerponten bezongen worden.

Omdat mijn zoontje intussen helemaal moe geworden was, hebben we het concert niet volledig kunnen meepikken, maar gelukkig krijgen we een herkansing op Boterhammen in het Park (met daarna ook nog Kapitein Winokio).
En om u te laten meegenieten, nog enkele filmpjes van de enige echte drs. P :

De veerpont

Dodenrit (troika)

Proeven van poëzie

In samenwerking met het Poëziecentrum biedt Vormingplus een vorming aan, gespreid over 5 zaterdagvoormiddagen, waarin kennis kan gemaakt worden met (nederlandstalige én ook een beetje Zuid-Afrikaanse) poëzie.

Morgen start ik deze vormingsreeks. Wat mij immers vooral interesseert, is wat een gedicht nu precies goed maakt. Waar moet je als lezer op letten ? Wat helpt om ten volle te kunnen genieten van gedichten ? En ik ben ook wel wat benieuwd naar welke hulpmiddelen je hebt om als lezer "binnen te geraken" in een gedicht, wat me soms niet zo makkelijk lijkt.

Ik heb wel wat affiniteit met gedichten (heb hier verscheidene bloemlezingen staan, van individuele dichters, maar ook de bloemlezingen die Gerrit Komrij maakt... ; ik put graag uit gedichten voor klik de gedachte ; ik lees mijn kinderen graag gedichten voor ; ...). Maar toch merk ik dat er obstakels zijn die moeten overwonnen worden om echt thuis te raken in poëzie, en ik hoop dat deze vorming me een stuk op weg zal helpen.

Twee boeken van Gerrit Komrij bieden ook een beetje wat ik van een vorming als deze verwacht : in In Liefde Bloeyende en Trou Moet Blycken bespreekt hij gedichten en legt zowel globaal als soms regel per regel of alinea per alinea (behoorlijk) precies uit waarom dit gedicht zo goed wérkt...

Ik geloof dat een goede leraar, die je de weg wijst, soms nodig is om ten volle te kunnen genieten van iets, ergens enthousiast voor te raken of ergens kennis over te verwerven... Zowel Komrij als (hopelijk) deze vorming zouden voor mij de goede leraars moeten worden voor de poëzie...

Nijlpaarden zijn niet compatibel met een baby

Op basis van observaties bij 2 (eigen) kinderen veralgemeningen maken, is wetenschappelijk niet correct, maar hé, dit is geen wetenschappelijk tijdschrift, maar een blog...
Bij ons bezoek gisteren aan de Antwerpse Zoo, bleek het binnenverblijf van de nijlpaarden, waar de beesten nogal van zich lieten horen (met veel geplons vooral...), niet echt de favoriete stek voor mijn zoontje van 1 jaar.
Ik herinner me dat toen mijn dochter klein was (hooguit 2 jaar) ze ook niet zo tuk was op het nijlpaardenverblijf, nadat één nijlpaard daar eens oorverdovend gebrul ten beste had gegeven.
Allebei mijn kinderen waren/zijn helemaal weg van de dierentuin en zowat alle dieren, behalve dus deze logge viervoeters...

PS Laat ik van de gelegenheid nog maar eens gebruik maken om iedereen kennis te laten maken met het (lange) stadsgedicht van Ramsey Nasr naar aanleiding van de verjaardag van de zoo. (ook als podcast te beluisteren)