Gelezen (121)

Het elfde uur. 11 november 1918. De gewelddadige laatste dag van de eerste wereldoorlog - Pieter Serrien

Pieter Serrien reconstrueert aan de hand van onder meer officiële verslagen en dagboeken de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog. In een eerste deel focust hij op de aanloop naar het einde, om dan in het tweede deel de laatste 24 uur uur per uur te illustreren. In een derde deel staat hij stil bij wat er gebeurde na het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand, het officiële einde van De Groote Oorlog. Daarmee schetst hij niet alleen een interessant maar vaak ook menselijk beeld ervan en brengt hij de lezer heel dicht bij de historische realiteit.
Het enige minpuntje aan dit boek is de wat slordige eindredactie: de foutjes verstoren weliswaar de inhoud niet, maar zijn een beetje vervelend. Ik ga ervan uit dat dat in een herdruk rechtgezet zal worden...

De ondergrondse spoorweg - Colson Whitehead

Colson Whitehead verhaalt in dit boek de ontsnapping van Cora, een zwarte slavin op een plantage in Georgia, die gebruikmaakt van de "ondergrondse spoorweg". In tegenstelling tot wat ik vermoedde, is dit geen beeldspraak, maar een ware spoorweg die weggelopen slaven naar de vrijheid brengt dankzij bereidwillige blanken, abolitionisten, die tegen de slavernij zijn. Die ontsnapping blijkt al bij al eigenlijk even wreed te zijn als haar slavenbestaan. Doorheen het boek worden we hard geconfronteerd met de arrogantie die de blanken in de VS als bevolkingsgroep altijd gekenmerkt heeft en die de geschiedenis van het land bepaalt. Dit is een boek dat onder de huid weet te kruipen.

Intimiteit - Paul Verhaeghe

Aanvankelijk lijkt dit boek iets teveel een herhaling van eerdere thema's uit voorafgaande boeken van Paul Verhaeghe, maar langzaam wordt het nieuwe punt dat hij maakt duidelijk... Verrassend genoeg is het bij Aristoteles dat hij een belangrijk idee haalt dat hij goed uitwerkt, namelijk dat van de pleonexia (de drang naar steeds meer). Verder zegt hij zinnige dingen over (zelf)zorg en over de noodzaak om dingen voor anderen te doen.
Wat me verder opviel, is dat hij in dit boek ook terugkeert naar enkele basisideeën van de psycho-analyse wanneer hij het heeft over de tweedelingen ik-de ander, lichaam-geest en aantrekken-afstoten (of liefde-haat). Daar puurt hij bijzonder sterke en waardevolle ideeën uit. Het maakt me nogmaals duidelijk dat de psycho-analyse zeer waardevolle inzichten aanreikt als je erin slaagt los te komen van de context waarin Freud dingen opschreef (en hoe hij dat deed) en je op zoek gaat naar een hedendaagse vertaling van zijn ideeën.

De zintuigen van vogels. Hoe voelt het om een vogel te zijn? - Tim Birkhead

In dit vlot leesbaar en toegankelijk boek over hoe vogels hun zintuigen gebruiken (en hoe die werken), brengt Tim Birkhead informatie samen over dezelfde zintuigen als dewelke de mens bezit, maar ook over magnoreceptie (het vermogen het magnetisch veld op te pikken) en emoties. Er blijkt veel te zijn dat we (nog) niet weten, maar de soms ingenieuze experimenten die toegelicht worden, laten zien hoe er al grote stappen zijn gezet om iets te begrijpen over een soort die we zelf (uiteraard) niet zijn, een niet geringe prestatie.

Vijf boeken en albums om 'Cher ami' van Yuko te begrijpen

Je kan gerust stellen dat Cher ami een totaalproject is. Het bestaat immers uit vier delen: stripverhalen van Joost Wynant met telkens een andere tekenaar over drie dieren (Jacky de aap, Stubby de hond en Jenny de olifant) die vochten in WO I, een tekst met historische duiding, een album van Yuko en ook nog een voorstelling die het land doorkruist. De drie eerstgenoemde aspecten zijn mooi verzameld in boek + cd Cher ami. Ode aan de dieren in de Eerste Wereldoorlog en kan je thuis savoureren. Voor het vierde deel moet je echter het warme nest verlaten. Om deze bijzondere uitgave alle eer aan te doen, zochten wij boeken en albums die als referentiepunt kunnen dienen:

1. Maus – Art Spiegelman

In deze graphic novel worden alle menselijke figuren in het verhaal van de Holocaust voorgesteld als dieren: Joden als muizen, Duitsers als katten, Amerikanen als honden… Art Spiegelman zorgt door het voorstellen van mensen als dieren voor genoeg afstand tussen lezer en personages om het verhaal “verteerbaar” te maken. Hij schrikt je daardoor niet meteen af terwijl hij je confronteerd met de gruwel en onmenselijkheid van de jodenvervolging. In dit boek wordt net op omgekeerde wijze de gruwel van oorlog getoond: door dieren als mensen voor te stellen. De drie dieren worden soldaten in een woordeloos stripverhaal. Zelfs de meer primitieve en kinderachtige tekenstijl gehanteerd door Roman Klochkov voor het verhaal over de olifant ontkomt niet aan het fenomeen dat je als lezer door de chaos en de wegvallende grenzen tussen mens en dier voluit in het gezicht geslagen wordt door de gruwelijke realiteit van oorlog.

2. Animal farm – George Orwell

Ook in Animal farm van George Orwell zijn dieren als metafoor voor menselijk gedrag en menselijke interacties het hoofdpersonage. Orwell wou met wat je met gemak een sleutelroman kan noemen duidelijke politieke standpunten innemen en een maatschappelijk mechanisme (omtrent macht) blootleggen. Het mag dan niet expliciet de bedoeling zijn van de auteurs van Cher ami om een politiek standpunt in te nemen, ze ontkomen er niet aan. Een maatschappelijk fenomeen als oorlog krijgt door de bijzondere invalshoek en de historische duiding in het tweede deel een scherpe analyse toegemeten. Vooral wanneer de diverse functies van de dieren in de eerste wereldoorlog aan bod komen, worden achterliggende mechanismen om mensen te overtuigen tot het vechten in een oorlog, haarfijn blootgelegd.

3. Lament – Einstürzende Neubauten

Ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de start van WO I zetten de Duitse geluidskunstenaars van Einstürzende Neubauten hun tanden in allerlei bizarre feiten en invalshoeken met betrekking tot die grote wereldbrand. De keuze van Cher ami om te focussen op een weinig bekend aspect ligt in het verlengde daarvan. Pittig detail: in de song Der Beginn des Welkrieges 1914 (dargestellt unter Zuhilfenahme eines Tierstimmenimitators) vertellen de Duitsers het verhaal van de twééde wereldoorlog door middel van dieren en diergeluiden.

4. Long sleeves cause accidents – Yuko

Het album dat Yuko bij dit boek maakte, valt niet te begrijpen als je de evolutie die de band doormaakte onvoldoende kent. Daarom is teruggrijpen naar hun recenste reguliere album (uit 2014) meer dan nuttig. De postrock die door beide albums sluimert heeft zo veel raakvlakken dat je met recht en rede kan zeggen dat Cher ami in het verlengde ligt van zijn voorganger. Vergelijk Dive! uit 2014 met Cold mice uit deze plaat en je kan niet om de parallellen heen. Eenzelfde treurnis in de stem en in de instrumenten sleept beide liedjes voort. Ook wanneer de band rond Kristof Deneijs vrolijker klinkt zoals in Quiet house, is de vergelijking met pakweg Justine part 1 uit de voorganger niet veraf. Cher ami laat dan niet zozeer een nieuw Yuko horen, maar legt het sjabloon van de meest recente versie van het viertal over een bijzonder intrigerend verhaal om daarmee aan de slag te gaan.

5. Let your hands be my guide – Chantal Acda

Als we bij deze plaat toch aan iemand anders moeten denken, is het nog het meest aan het solodebuut van Chantal Acda. Niet zozeer, hoewel ook, de breekbaarheid van die plaat vinden we terug in Cher ami, het is vooral eenzelfde sfeer die doorheen beide platen sluimert. Omzichtigheid is misschien wel het woord dat het best omschrijft hoe op beide albums de thema’s benaderd worden. Ze worden niet meteen met beide handen aangepakt, wat Chantal Acda meer doet in opvolger The sparkle in our flaws. Ze worden verkend, er wordt omheen gelopen met aandachtig turende blik, er wordt met een stok vanop een veilige afstand gepord en ten slotte wordt met handschoenen aan het onderwerp vastgenomen.

Je kan dit blogstukje ook hier lezen op Indiestyle. Beluister hieronder het volledige album dat bij Cher ami hoort:

Boerenbond : The Smiths misleiden en disinformeren

Nadat Anne-Marie Vangeenberghe eerder al de campagne "Dagen zonder Vlees" hekelde in een opiniestuk op deredactie.be, neemt ze nu namens de Boerenbond en Landelijke Gilden, waarvoor ze woordvoerster is, ook The Smiths op de korrel. We ontvingen deze morgen onderstaande brief, die u kan lezen terwijl u onderaan de Spotify-afspeellijst beluistert:

‘Matigen is een schone deugd’, een van de vele uitspraken van mijn grootmoeder waar ik in de jaren 80 mee opgroeide: ik was ze al die tijd vergeten, maar moest er gisteren, bij het luisteren naar Spotify, weer aan denken. Gek genoeg luisterde ik niet naar een Greatest Hits van Modern Talking of de nieuwe van Kanye West. Wel besteedde ik buitensporige aandacht aan  "Meat is murder" van The Smiths. Waar velen blijkbaar (zonder nadenken?) het hoofd zachtjes laten meewiegen op de muziek, voel ik me de enige afwezige. En toch hou ik mijn hoofd (nog) stil.
Ik ben van nature nogal kritisch, zeker geen meeloper. Als ik in een kerk mensen gebeden hoor aframmelen, dan vraag ik me altijd af of ze wel weten wat ze zeggen. Bij de jeugdbeweging had ik het altijd moeilijk met activiteiten die een hoog gehalte van kuddegevoel bij me opriepen, en klakkeloos de opgelegde nummertjes uitvoeren tijdens een schoolfeest, zorgde ervoor dat ik steevast op de laatste rij stond. Toen iedereen Milli Vanilli geweldig vond, had ik al mijn vraagtekens. Dat was mijn ding niet en, zo zou later blijken, ook helemaal niet het ding van die twee mannen die we in videoclips zagen opdraven.
Hetzelfde voor albums: als ik al ergens naar luister, dan wil ik altijd goed weten waarom, wat erachter zit, de lyrics opzoeken op internet. Zo ook bij "Meat is murder". Morrissey roept op tot geen vlees en vis eten. En dat zelfs op de Lokerse Feesten. Samen besparen we zo veel mogelijk op onze ecologische voetafdruk. Daartoe loopt een militair in Vietnam rond met een helm met daarop de slogan. Ik wist niet dat er door de Vietcong zoveel vlees werd gegeten.
Daarom kan ik niet meer luisteren naar deze plaat. Ze bulkt uit van desinformatie en creëert de perceptie dat je beter oorlog kan voerren dan vlees eten.
"Meat is murder" misleidt en desinformeert, en creëert de perceptie als zou je met neerslachtige muziek en een zagerige stem een hoop wereldproblemen makkelijk kunnen oplossen. Ik moet je ontgoochelen. Dat doen ze niet. Zo eenvoudig is het niet.

Gelezen (47)

Een kleine geschiedenis van bijna alles - Bill Bryson

Wat In Europa van Geert Mak voor mij betekende op vlak van geschiedenis, betekent Een kleine geschiedenis van bijna alles van Bill Bryson als het op natuurwetenschappen aankomt. Op een begrijpelijke, mooi geschreven wijze wordt een mooi overzicht gegeven van de kennis die we hebben over de aarde, het heelal, het leven, de mens,... Het verhaal wordt doorspekt met anekdotes over de hoofd- en bijrolspelers in het grote verhaal van de (geschiedenis van de) natuurwetenschappen, en je komt een heleboel (veel te veel om ze allemaal te onthouden zelfs) weetjes tegen die je doen glimlachen of je verwonderd achterlaten. Dit is een soort naslagwerk in zekere zin, om af en toe nog eens fragmenten uit te herlezen.

En ik leerde er -naast de vele feiten en theorieën die erin uitgelegd staan- ook volgende dingen:

- In de wereld van het grote (het heelal) en het kleine (atomen, cellen) zijn de aantallen die gehanteerd (moeten) worden van een orde die niet te bevatten is voor een mens.
- Om in de wetenschap de erkenning te krijgen die je verdient, moet je geluk hebben, je kennis op het juiste moment, op de juiste manier en op de juiste plaats delen. Zoniet gaat een ander gegarandeerd met de pluimen lopen.
- Eigenlijk zijn wij zeer nietige wezens, die zichzelf héél belangrijk wanen, maar die slechts een fractie van die "geschiedenis van bijna alles" uitmaken en er maar een heel kleine plaats in hebben. Onszelf zien als het centrum van de wereld (laat staan het heelal) of als iets waar de evolutie naartoe gewerkt heeft, is ontzettend aanmatigend.

Kijken in de ziel: toptrainers - Coen Verbraak

Nadat Coen Verbraak al eerder psychiaters interviewde voor de tv-reeks Kijken in de ziel deed hij in deze reeks hetzelfde met toptrainers (uit Nederland), en de interviews (behalve dat met Van Haneghem) verschenen ook in boekvorm.

Foppe de Haan, Guus Hiddink, Leo Beenhakker, Co Adriaanse, Bert van Marwijk en Louis van Gaal passeren de revue en worden soms dezelfde vragen voorgelegd, waardoor je een beter zicht krijgt op wat de rol van een trainer is in een voetbalclub (of een nationaal elftal). Ondanks de individuele verschillen blijken enkele zaken opvallend vaak terug te keren: trainers moeten in de eerste plaats het verhaal kunnen overbrengen, ze moeten spelers beter maken door dicht bij hen te staan en hen te coachen (jammer genoeg vertelt enkel Foppe de Haan iets meer over hoe je dat doet), het trainersvak is een eenzame stiel en het helpt als je zelf toch minstens een redelijk goed voetballer was (maar topspelers zijn niet noodzakelijk toptrainers, of zoals Co Adriaanse het al ooit eens eerder uitdrukte: "Een goed paard is daarom nog geen goeie ruiter.")

Toch bleef ik, omdat de trainers eigenlijk weinig ingaan op hoe ze het precies doen, een beetje op mijn honger zitten. Ik had verwacht dat dit boek me méér zou leren over management en leiderschap, en nét dat aspect wordt wat onderbelicht.

Over "dwerghammertjes" en konijnen

In augustus verhuizen we. Dit huis is te klein geworden voor ons drietjes. Mijn twee kinderen en ik moeten er één slaapkamer delen, die meteen ook hun speelkamer is, en dat ging een tijdlang, maar nu zijn we er stilaan aan het uitgroeien, als een spin of slang uit haar vel.


In het nieuwe huis mogen we een huisdier houden. De eerste keuze was een kat, maar omdat hun moeder allergisch is aan katten, besloten we maar om een ander dier te kiezen. Als ze telkens vol kattenhaar naar hun moeder zouden gaan, zou dat uiteindelijk voor niemand leuk zijn.
En zoals er al vooraf veel gediscussieerd wordt over wie de "grote" en de "kleine" kinderkamer zal krijgen (in feite zijn ze wellicht ongeveer even groot, maar omdat de tweede kamer smaller is -en dieper-, oogt ze kleiner), is de keuze van een huisdier hier een hot item tegenwoordig.
Helemaal aan kop in de race ligt het "dwerghammertje" (zoals Mirko het diertje consequent noemt, en intussen heeft zijn zus die grappige naam al wat overgenomen). Een dwerghamstertje, zo redeneren ze, is zo klein, dat er gerust TWEE in ons huis kunnen (voor elk één). Bovendien krijg ik al enkele weken te horen hoe voordelig zo'n dwerghamstertje wel niet zou zijn in huis : hij vraagt amper werk, de kinderen zullen er zo dol op zijn dat zij hem helemaal gaan verzorgen en hij kan makkelijk in elke kamer een onderkomen krijgen...
Een konijn kan -als een dwerghammertje onverhoopt toch niet zou mogen- ook nog, zo vinden ze. Zo'n konijn is ook zacht en aaibaar, weliswaar groter en dus iets moeilijker (jaja, papa, knoop dat maar goed in je oren...). Maar eventueel is dat dus ook nog een mogelijkheid.
Ik heb mijn kinderen al duidelijk gemaakt dat we niet meteen vanaf de eerste dag een huisdier nemen. Eerst gaan we onszelf comfortabel voelen in het huis, en dan pas kan er een bewoner bij.
Ik vermoed dat ze na drie dagen (maximaal) al helemaal klaar zullen zijn voor gezinsuitbreiding...

Gelezen (36)

Het is al een hele tijd geleden dat ik nog iets postte over boeken die ik las, en ik wil hier graag opnieuw de draad oppakken met maar liefst drie boeken die ik de afgelopen maanden las.



Beginnen doe ik met het boek dat gepromoot wordt als een oproep tot vegetarisme, maar zelf pretendeert genuanceerder te zijn dan dat. Jonathan Safran Foer, de auteur van Extreem luid en ongelooflijk dichtbij (volgens mij nog steeds het beste boek van het voorbije decennium), stelt zich bij de geboorte van zijn eerste kind de vraag welke eetgewoontes hij hem wil aanleren. Heel bewust vraagt hij zich af of het ethisch verantwoord en gezond is om vlees te eten in deze huidige tijden, waarin de vleesproductie grotendeels geïndustrialiseerd is en waarin alternatieven al bij al makkelijk bereikbaar zijn voor elke Westerse consument. En hoewel hij de situatie schetst in Noord-Amerika, vrees ik dat we in deze geglobaliseerde wereld ons weinig illusies moeten maken over hoe het er hier aan toegaat. Foer tracht in Dieren eten een genuanceerd beeld te schetsen, toont alternatieven (biologische landbouw) en maakt zijn eigen keuzes zonder die op te dringen. Wat hij vooral wil bereiken, is de lezer bewuste keuzes te laten maken, want het zijn net de bewúste keuzes die een verschil kunnen maken. Een boek om over na te blijven denken, is dit dus...



Eveneens een bewuste keuze maakt David Byrne, ex-zanger van Talking Heads, wanneer hij overal op tournee zijn (plooi)fiets meeneemt en op die manier de steden waar hij optreedt, verkent. In Bicycle diaries schetst hij eigenlijk hoe zijn fietstochten en zijn reizen voor optredens en exposities, een gedachtenstroom in hem teweegbrengen, waarin lang niet alleen fietsen en een fietsvriendelijk beleid onder de loep genomen worden. Interessante gedachten van een interessant man, door hemzelf opgetekend en gebundeld, maken dit boek makkelijk herleesbaar, en de schetsen die hij maakt van de steden die hij ruime aandacht schenkt, doen je wegdromen. Vergeet je fiets zeker niet... !



Fictie krijgen we wel voorgeschoteld bij Haruki Murakami, de bejubelde Japanse schrijver, die in Na de aardbeving verhalen bundelt die allemaal zijn ontstaan of vorm hebben gekregen na de grote aardbeving die de Japanse stad Kobe trof in 1995. Die aardbeving loopt als een rode draad doorheen de verhalen, nooit als hoofdpersonage, maar wel steeds als een achtergrond of een trigger voor herkenbare verhalen die zich overal hadden kunnen afspelen, maar volgens de auteur heel goed de state of mind weergeven waarin Japan gebracht werd door deze aardbeving en de gasaanvallen in de metro van Tokyo. Murakami -dat hoeft amper betoog- heeft een vlotte pen en weet trefzeker zijn personages neer te zetten en hij fileert met grote zorg hun psychologie, wat deze verhalen een universaliteit geeft die hem nu al enkele jaren laat uitgroeien tot een kandidaat-Nobelprijswinnaar.

De rietzanger

Al tijdens de voorbereiding van onze reis naar Nederland toonden mijn kinderen heel veel interesse in alles wat met de natuur te maken heeft, en wilden ze heel graag insecten, vogels en andere dieren zien. Ik kocht hen een vergrootglas (Yenthe) en zo'n insectenpotje met vergrootglas (Mirko) en ze waren ook helemaal weg van het kijken door de verrekijker. Ons determinatieboek (met behalve planten ook de meest courante dieren uit de Benelux) ging mee en op onze natuurwandeling in Ter Wupping werd menig diertje en plantje op die manier wat uitgebreider onderzocht...

Mirko sprak ook de hele tijd over de rietzanger. Bij elke vogel die hij hoorde, vroeg hij of het een rietzanger was. Sprak ik over de vogels die we op de wandeling misschien zouden zien, dan vermeldde hij zeker de rietzanger en als hij een diertje mocht nadoen, wou hij de rietzanger nadoen. Helaas, hoewel die naam me niet helemaal onbekend voorkwam, had ik geen idee van wie of wat de rietzanger is, en in ons boek was er ook niets over terug te vinden. Het werd daardoor een beetje de running gag van onze vakantie, want Mirko bleef de hele tijd maar over de rietzanger spreken en het beestje nam dan ook mythische proporties aan.

Bij thuiskomst, in alle drukte en feestgewoel, vergat ik het weer, tot ik vanmorgen ineens bedacht dat ik nu toch wel eens benieuwd was naar die fameuze rietzanger.

En zie, hier is ie dan :

De rietzanger is een onopvallende vogel die uitstekend in staat is om langs verticale rietstengels te klimmen. De vogel heeft een witte wenkbrauwstreep die het gehele jaar duidelijk zichtbaar is. De rietzanger is het best te onderscheiden van enkele verwante soorten door de zang en de korte zangvluchten. De zang bestaat onder andere uit een reeks woit klanken.

Het nest van de rietzanger wordt in dicht struikgewas vlak bij de grond gebouwd. In tegenstelling tot de nesten van veel verwante soorten wordt het nest van de rietzanger zelden aan verticale rietstengels opgehangen. De rietzanger broedt in grote delen van Europa, maar overwintert in Afrika.

Hij blijkt inderdaad ook te broeden in het deel van Nederland waar wij verbleven, en het is dus best mogelijk dat we rietzangers gehoord hebben. Krijgt Mirko alsnog gelijk... ?

Dierenpark De Oliemeulen - Tilburg

Met de kinderen ben ik op uitstap geweest naar De Oliemeulen, een dierenpark in Tilburg (Nederland).

Het dierenpark is eigenlijk niet veel meer dan een grote oude hoeve met een grote tuin. In het hoofdgebouw zijn beneden en boven reptielen en amfibieën te bewonderen, alsook een collectie vogelspinnen. Naar het schijnt beschikt De Oliemeulen over 30 verschillende vogelspinnen, maar ze zijn niet allemaal uitgestald in het "educatief zaaltje". In dat zaaltje werd ook een korte demonstratie gehouden i.v.m. slangen en spinnen (daarover straks meer).

In het gebouw zijn allerlei slangen, leguanen, varanen, baardagamen, gekko's, krokodillen, kikkers (vooral pijlgifkikkers) te zien, en ook een duo piranha's en een soort vleermuis, die in een open kooi hangt en 's nachts (wanneer de lichten gedoofd zijn) vrij mag rondvliegen in het gebouw. Je wordt in het gebouw trouwens "verwelkomd" door een zeer lawaaiige papegaai.

Buiten strekt de tuin zich naar twee kanten uit en daar vind je allerlei zoogdieren (carcala -een soort lynx-, stekelvarkens, stokstaartjes, mangoesten, doodshoofdaapjes, kapucijnaapjes,...) en vogels (kroonkraanvogels, ooievaar, gieren,...). Er is op sommige dagen een show met de roofvogels, er is nog een aparte ingang voor een schuurtje waar alligators en dwergkaaimannen te bewonderen zijn en er is een kleine speeltuin.

Tijdens de demonstratie krijg je wat uitleg over slangen en mag iedereen een (kleine, jonge) rode rattenslang strelen of in zijn nek laten leggen (voelt eigenlijk aan als een soort plastic sjaal) en na de uitleg over de spinnen mag je een vogelspin op je handen houden.


Na enkele uurtjes heb je het er wel gezien, maar in combinatie met iets anders in de buurt is het best een gezellig uitje...