Vijf boeken en albums om 'Cher ami' van Yuko te begrijpen

Je kan gerust stellen dat Cher ami een totaalproject is. Het bestaat immers uit vier delen: stripverhalen van Joost Wynant met telkens een andere tekenaar over drie dieren (Jacky de aap, Stubby de hond en Jenny de olifant) die vochten in WO I, een tekst met historische duiding, een album van Yuko en ook nog een voorstelling die het land doorkruist. De drie eerstgenoemde aspecten zijn mooi verzameld in boek + cd Cher ami. Ode aan de dieren in de Eerste Wereldoorlog en kan je thuis savoureren. Voor het vierde deel moet je echter het warme nest verlaten. Om deze bijzondere uitgave alle eer aan te doen, zochten wij boeken en albums die als referentiepunt kunnen dienen:

1. Maus – Art Spiegelman

In deze graphic novel worden alle menselijke figuren in het verhaal van de Holocaust voorgesteld als dieren: Joden als muizen, Duitsers als katten, Amerikanen als honden… Art Spiegelman zorgt door het voorstellen van mensen als dieren voor genoeg afstand tussen lezer en personages om het verhaal “verteerbaar” te maken. Hij schrikt je daardoor niet meteen af terwijl hij je confronteerd met de gruwel en onmenselijkheid van de jodenvervolging. In dit boek wordt net op omgekeerde wijze de gruwel van oorlog getoond: door dieren als mensen voor te stellen. De drie dieren worden soldaten in een woordeloos stripverhaal. Zelfs de meer primitieve en kinderachtige tekenstijl gehanteerd door Roman Klochkov voor het verhaal over de olifant ontkomt niet aan het fenomeen dat je als lezer door de chaos en de wegvallende grenzen tussen mens en dier voluit in het gezicht geslagen wordt door de gruwelijke realiteit van oorlog.

2. Animal farm – George Orwell

Ook in Animal farm van George Orwell zijn dieren als metafoor voor menselijk gedrag en menselijke interacties het hoofdpersonage. Orwell wou met wat je met gemak een sleutelroman kan noemen duidelijke politieke standpunten innemen en een maatschappelijk mechanisme (omtrent macht) blootleggen. Het mag dan niet expliciet de bedoeling zijn van de auteurs van Cher ami om een politiek standpunt in te nemen, ze ontkomen er niet aan. Een maatschappelijk fenomeen als oorlog krijgt door de bijzondere invalshoek en de historische duiding in het tweede deel een scherpe analyse toegemeten. Vooral wanneer de diverse functies van de dieren in de eerste wereldoorlog aan bod komen, worden achterliggende mechanismen om mensen te overtuigen tot het vechten in een oorlog, haarfijn blootgelegd.

3. Lament – Einstürzende Neubauten

Ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de start van WO I zetten de Duitse geluidskunstenaars van Einstürzende Neubauten hun tanden in allerlei bizarre feiten en invalshoeken met betrekking tot die grote wereldbrand. De keuze van Cher ami om te focussen op een weinig bekend aspect ligt in het verlengde daarvan. Pittig detail: in de song Der Beginn des Welkrieges 1914 (dargestellt unter Zuhilfenahme eines Tierstimmenimitators) vertellen de Duitsers het verhaal van de twééde wereldoorlog door middel van dieren en diergeluiden.

4. Long sleeves cause accidents – Yuko

Het album dat Yuko bij dit boek maakte, valt niet te begrijpen als je de evolutie die de band doormaakte onvoldoende kent. Daarom is teruggrijpen naar hun recenste reguliere album (uit 2014) meer dan nuttig. De postrock die door beide albums sluimert heeft zo veel raakvlakken dat je met recht en rede kan zeggen dat Cher ami in het verlengde ligt van zijn voorganger. Vergelijk Dive! uit 2014 met Cold mice uit deze plaat en je kan niet om de parallellen heen. Eenzelfde treurnis in de stem en in de instrumenten sleept beide liedjes voort. Ook wanneer de band rond Kristof Deneijs vrolijker klinkt zoals in Quiet house, is de vergelijking met pakweg Justine part 1 uit de voorganger niet veraf. Cher ami laat dan niet zozeer een nieuw Yuko horen, maar legt het sjabloon van de meest recente versie van het viertal over een bijzonder intrigerend verhaal om daarmee aan de slag te gaan.

5. Let your hands be my guide – Chantal Acda

Als we bij deze plaat toch aan iemand anders moeten denken, is het nog het meest aan het solodebuut van Chantal Acda. Niet zozeer, hoewel ook, de breekbaarheid van die plaat vinden we terug in Cher ami, het is vooral eenzelfde sfeer die doorheen beide platen sluimert. Omzichtigheid is misschien wel het woord dat het best omschrijft hoe op beide albums de thema’s benaderd worden. Ze worden niet meteen met beide handen aangepakt, wat Chantal Acda meer doet in opvolger The sparkle in our flaws. Ze worden verkend, er wordt omheen gelopen met aandachtig turende blik, er wordt met een stok vanop een veilige afstand gepord en ten slotte wordt met handschoenen aan het onderwerp vastgenomen.

Je kan dit blogstukje ook hier lezen op Indiestyle. Beluister hieronder het volledige album dat bij Cher ami hoort:

Gelezen (90)

Habibi - Craig Thompson

Wat een prachtige graphic novel heeft Craig Thompson gemaakt met Habibi! Nog veel mooier dan Een deken van sneeuw is dit liefdesverhaal, dat zoveel meer thema's omvat. Heel veel inspiratie haalde de auteur uit de Koran en uit de moslimtradities, uit de filosofie van de Arabische wereld en de religie (ook het Jodendom en het Christendom worden aangehaald). Tegelijk sluimert doorheen het verhaal een aanklacht tegen de hedendaagse kapitalistische maatschappij en tegen de vervuiling door de mens van de natuur. En dat alles in zulke mooie, gedetailleerde tekeningen. Zo wordt een "strip" veel meer en dus waarlijk een graphic "novel"...

De stilte van het licht: schoonheid en onbehagen in de kunst - Joost Zwagerman

In deze bundel essays schrijft Joost Zwagerman zo deskundig en tegelijk zo persoonlijk over kunstwerken dat je niet anders kan dan verliefd te worden op de meeste van de werken die aan bod komen. Zelfs wanneer zijn schrijfsels eens wat minder boeiend zijn, blijven ze bijzonder prachtig geschreven. En zo is deze bundel een mooie opwarmer voor een museumbezoek en blijkt Zwagerman een enthousiaste leermeester in de kunst.

Hebben we er iets aan als de rijken steeds rijker worden? - Zygmunt Bauman

De Pools-Britse socioloog Zygmunt Bauman onderzoekt in dit korte boek de zogenaamde "trickle down"-theorie die zegt dat al de rijken het goed hebben, dit doordruppelt naar de andere lagen van de bevolking. Deze theorie wordt als rechtvaardiging gebruikt voor de extreme ongelijkheid in verloning of anderzijdse distributie van de middelen.
Aan de hand van concreet cijfermateriaal toont hij aan dat de laatste 30 jaar vooral bewijs hebben geleverd voor de hypothese dat ongelijkheid voor iedereen slecht is en bovendien een zichzelf in stand houdend en versterkend mechanisme is.
Hij geeft vier redenen aan waarom er zo weinig weerstand en verzet komt hiertegen en leunt daarbij erg dicht aan bij de analyses die je b.v. ook in de boeken van Paul Verhaeghe en Thomas Decreus vindt. Even dreigde de auteur mij te verliezen in een aanslepend filosofisch stuk, maar de verduidelijking kwam alsnog zodat het boek als verhelderend kan beschouwd worden.

Gelezen (86)

Moresnet. Opkomst en ondergang van een vergeten buurlandje - Philip Dröge

Philip Dröge is erin geslaagd een bijwijlen absurd stukje geschiedenis helder en interessant uit te leggen. Neutraal Moresnet was tussen 1816 (verdrag van Wenen na de nederlaag van Napoleon) en 1920 (inwerkingtreding van het verdrag van Versailles, na WO I) een stuk land tussen Nederland (later België) en Pruisen (later het Duitse Rijk) waarvan de status vrij uniek (maar niet helemaal uniek was). Het neutrale gebied hoorde tot geen enkel land, maar werd theoretisch door twee landen bestuurd als voorlopige oplossing.
Het boek toont heel mooi hoe economische belangen (de zinkmijn) vaak doorslaggevender waren dan politieke of democratische overwegingen. Tegenwoordig is het gewoon een stukje België, trouwens...

Jheronimus - Marcel Ruijters

In deze graphic novel tracht Marcel Ruijters wat zicht te geven op het privé-leven en op de manier van werken van Jheronimus Bosch, de schilder wiens 500e verjaardag van zijn overlijden aanleiding is tot grootse tentoonstellingen (zoals in 's Hertogenbosch). Helaas springt het verhaal nogal van de hak op de tak (soms sla je een bladzijde om en snap je niet goed wat er gebeurd is tussen het laatste frame van de vorige bladzij en het eerste van deze) waardoor je als lezer wat de draad dreigt kwijt te raken. Bovendien zijn de dialogen niet bepaald vlot leesvoer: je zou ze mysterieus en zelfs hermetisch kunnen noemen. 
Wel leuk zijn de verwijzingen in de tekeningen naar het werk van Jheronimus Bosch zelf (en de toelichting achteraan het boek). Al bij al viel het me toch tegen.

Gelezen (69)

De vernedering - Philip Roth

In deze korte roman van Philip Roth overkomt de gevierde acteur Simon Axler de nachtmerrie van elke kunstenaar: zijn talent is ineens verdwenen. Zijn wereld stort in en wanneer er ineens toch een licht schijnt in de duisternis, in de vorm van de lesbische dochter van een vriend die verliefd wordt op hem, blijkt het onafwendbare uiteindelijk niet af te wentelen. Aftakeling en verlies zijn centrale thema's in een boek dat ik wel goed vind, maar ook weer niet tot het beste vind behoren wat ik al van deze auteur las.

Het behouden huis - Willem Frederik Hermans

  
We bevinden ons in deze novelle van W.F. Hermans in volle oorlogstijd. Dat blijkt ook voor zij die erin verwikkeld zijn, een verwarrende staat. Het hoofdpersonage doet zich voor als de eigenaar van een leegstaand huis in een net veroverd (of verloren) stadje. Net als in een echte Griekse tragedie leidt de ene leugen tot het volgende misverstand tot een noodlottige keuze die veeleer het nieuwe probleem vormt dan wel de oplossing. Onderhoudende kennismaking was dit voor mij met Hermans. 

 
Saabyes circus - Lars Saabye Christensen

Lars Saabye Christensen ken ik al langer, van het magistrale Yesterday. In dit boek, dat erg autobiografisch is, valt de auteur (die zelf het hoofdpersonage is), op het podium van zijn stoel tijdens een lezing. Eén lange flashback vertelt ons zijn avonturen als bloemenbezorger, een baantje dat hij aanneemt om zich een gitaar te kunnen aanschaffen.Wonderlijke personages bevolken deze roman, al kan hij niet tippen aan het eerder genoemde boek.

De geesten van de Andes - Mario Vargas Llosa

Van Mario Vargas Llosa, de Peruaanse auteur die enkele jaren geleden nog presidentskandidaat was  en in 2010 de Nobelprijs voor literatuur won, las ik nooit eerder iets en het was mijn vriend die me de weg wees richting deze Zuidamerikaanse literaire reus. In De geesten van de Andes moet korporaal Lituma (een naar blijkt vaker terugkerend personage) samen met zijn adjudant Tomás mysterieuze verdwijningen oplossen. Beiden bevinden zich in gebied waar Het Lichtend Pad, de extreem-linkse terreurbeweging, vaak toeslaat en tegen een achtergrond van angst voor terroristen en het bijgeloof van de Andesbewoners schildert Vargas Llosa liefdesgeschiedenissen en een bij wijzen magisch-realistisch verhaal. Het was voor mij, onbekend als ik ben met Zuid-Amerika, wennen aan de setting om helemaal in het verhaal te komen, maar dat bleek de moeite waard.

Funny girl - Nick Hornby

Sophie Straw, een mooi meisje dat weigert de overwinning als Miss Blackpool te aanvaarden, probeert in de voetsporen te treden van haar idool Lucille Ball. Humor door vrouwen blijkt in de jaren 60 geen evidentie. In een wereld van televisie, glamour en glitter schetst Nick Hornby, één van mijn favoriete schrijvers, in zijn nieuwste boek een prachtig beeld van de jaren 60 en 70 in een in wezen conservatief Engeland.

Zwart gat - Charles Burns

In deze graphic novel van Charles Burns blijken heel wat tieners aangetast door een besmettelijke ziekte waardoor ze aan de kant van de maatschappij terechtkomen. De allegorie gaat bij momenten wat verloren, de opbouw van het verhaal is weliswaar knap geconstrueerd maar niet altijd even makkelijk te volgen (dat sommige personages nogal op elkaar lijken is in een strip natuurlijk niet erg handig) en hoewel ik op het eind overwegend positief ben over dit boek, is het niet meteen iets waarvan ik zou aanraden het hoog op je verlanglijstje te zetten.

Mark Rotho - Annie Cohen-Solal

Annie Cohen-Solal heeft een heel degelijke biografie geschreven van Mark Rothko, de Amerikaanse abstracte schilder wiens doeken altijd een grote aantrekkingskracht op me hebben uitgeoefend. De concrete aanleiding om dit boek te lezen, is de tentoonstelling in het Gemeentemuseum in Den Haag. Ik slaagde erin het boek tijdig uit te krijgen vooraleer het bezoek aan die expositie, dus ik ben benieuwd of het me zal helpen om beter te begrijpen wat ik er allemaal te zien zal krijgen.

Arq

Eigenlijk heb ik niet zo heel veel met strips, maar soms gebeurt het toch eens dat ik geprikkeld wordt door een strip, die visueel iets te bieden heeft dat de Jommekes en Suske-en-Wiskes overstijgt...

Een heel mooie reeks vind ik bijvoorbeeld Arq, van striptekenaar Andreas.

Ooit hoorde ik op de radio een (lovende) recensie van het eerste album uit de reeks. Vooral de filmische manier van tekenen en de manier waarop Andreas durft de gewone bladspiegelindeling meermaals te verlaten, en uiteenlopende manieren, spraken me meteen enorm aan. Bovendien roept elk album eigenlijk meer vragen op dan er beantwoord worden, en de hele reeks ademt een gelijkaardige sfeer uit als The X-Files en Carnivale.