Posts tonen met het label literatuur. Alle posts tonen
Posts tonen met het label literatuur. Alle posts tonen

11 oktober 2026

10 platen die zijn leven beïnvloedden: Jonas Bruyneel

Iedereen heeft wel zo zijn favoriete platen, waar hij af en toe naar
teruggrijpt, of platen die ooit belangrijk waren in zijn of haar leven omdat
ze verbonden zijn met bepalende gebeurtenissen of omdat ze de
toegangsdeur bleken tot iets nieuws. Welke 10 platen het leven van
Jonas Bruyneel hebben beïnvloed, kan u hieronder lezen.
Jonas is wat je gerust een artistieke duizendpoot mag noemen. Hij schrijft
poëzie (broedland, Mulhacén) en fictie (Vijd, Grot), is muzikant bij momoyo
en het jazz-trio Foutloos (en voorheen bij Uncle Wellington Wives,
waarover ik al meermaals schreef op deze blog), producer van o.a. momoyo
en Vincent Coomans en richtte zijn eigen platenlabel op (Wellington
Records
). Hij nam van 2017 tot 2019 het stadsdichterschap van Kortrijk
(Letterzetter) op, is performer,... Voor het volledige overzicht kan je hier
terecht.


Dit zijn de tien platen (of combinaties) die hij koos:

1. Yankee foxtrot hotel – Wilco


Deze plaat beluistert hij niet zo vaak meer maar was vooral tijdens zijn
studie kunstwetenschappen belangrijk. Hij was toen al altijd een grote fan
van muzikanten die rootsmuziek maakten, alsook van singer-songwriters.
Wat hem in dit album zo aantrok, was hoe Wilco erin slaagt om de
rootsplaat die ze maakten te verstoren, “kapot te maken” door het gebruik
van kettingen en dergelijke, waardoor je geen rechttoe-rechtaan songs
meer krijgt.
Daarmee slechtten ze het onderscheid tussen pop en experimentele
muziek en dat is iets wat Jonas zelf ook probeert wanneer hij songs schrijft.
De songs die hij schrijft, maakt hij daarna “stuk” door er disrupties in aan
te brengen, zij het minder subtiel dan Wilco dat deed.
Hij was als tiener begonnen in enkele punk- en aanverwante bandjes maar
begon pas serieus muziek te maken toen hij zijn universitaire studies in
Gent aanvatte. Hij heeft van deze plaat vooral geleerd dat je mooie muziek
kan maken zonder dat elk element op zich mooi moet zijn.
Hij speelde vooral Reservations constant op repeat, later zelfs de
soundscapeoutro er apart uitgehaald en die dan op repeat. Hij ging vaak
naar de concerten van Wilco en heeft als gitarist veel gekopieerd van
Nels Cline, tot en met het hangen van DJ-gear aan zijn instrument om de
sound ervan te vervormen. Het liefst van al liet hij zijn eigen muziek
masteren op dezelfde locatie als Yankee hotel foxtrot.

2. August and everything after – Counting Crows



Dit album vormde zowat de soundtrack van zijn tienerjaren en hoor je hier
en daar doorklinken in Jonas's roman Grot in de vorm van flarden lyrics
uit Mr. Jones. Het grapje deed de ronde onder zijn vrienden dat die song
de cue was bij het uitgaan voor Jonas om naar huis te gaan, nadat het al
meerdere keren het laatste nummer was waar hij op danste. De rest van
deze plaat heeft hij nooit met eenzelfde intensiteit beluisterd en
tegenwoordig gebeurt het ook amper nog dat hij ze opzet.

3. Dragon new war mountain I believe in you - Big Thief


Een paar jaar geleden was Jonas op Best Kept Secret waar in zijn
herinnering vooral heel erg brave Cranberries-achtige groepen speelden,
maar hij werd door het concert van Big Thief heel erg omvergeblazen.
Vooral Change maakte grote indruk. Frontvrouw Adrianne Lenker schrijft
heel begrijpbare songs met veel open akkoorden om zichzelf uit te dagen.
Daarvan leerde Jonas nieuwe dingen te proberen, niet per se moeilijke
maar gewoon gekke ideeën en toeval een grote rol te laten spelen.
Bijna heel de laatste momoyoplaat is daaruit voortgegroeid Er staan heel
veel open akkoorden op waardoor het heel open klinkt. Hij trok dit ook door
bij platen die hij producete (zoals van Vincent Coomans).
De plaat die hij me toont, is al het tweede exemplaar dat hij kocht omdat
hij op zijn origineel aankochte vinyl Change letterlijk kapotdraaide, het
nummer is daarop niet meer beluisterbaar.
Elke song op dit album is een verhaal van begin tot einde, eerder roman
dan poëzie, je loopt mee met het personage.
Vroeger heeft Jonas veel meer poëzie-songs geschreven – daaruit blijkt de
invloed van Leonard Cohen – terwijl hij zich nu meer aangetrokken voelt
tot deze manier van schrijven: een verhààl vertellen.

4. You want it darker – Leonard Cohen



Naar deze laatste plaat van Cohen heeft Jonas, net als naar diens debuut,
veel geluisterd. Cohens debuutplaat was vooral tijdens de studentenjaren
een metgezel, deze plaat kwam veel later. Jonas heeft veel willen schrijven
zoals Cohen, zeer poëtisch. Later ontdekte dat ze allebei zeer beïnvloed
werden door Federico Garcia Lorca. Deze Spaanse dichter zou de inspiratie
vormen voor Jonas' dichtbundel Mulhacén.
Cohen leerde gitaar spelen door flamenco, een heel melancholische
Spaanse muziekstijl en ook door de canto jondo, die aan de basis van de
flamenco ligt. Deze muziekstijl bevat veel Moorse en Roma-invloeden, met
teksten die diep melancholisch zijn, romantisch ook, vaak ook over de dood.
De canto jondo was compleet verdwenen begin 20e eeuw. Lorca
organiseerde samen met componist Manuel de Falla een canto jondo
festival in het Alhambra dat de revival van heel die cultuur heeft
teweeggebracht.
Hoewel Jonas nog weinig luisterde naar de platen tussen het debuut en dit
album, dat vlak voor Cohens dood uitkwam, werd hij hierdoor heel erg
gegrepen. Hier gaat Cohen immers zo diep tekstueel en gaat hij terug naar
zijn eigen Joodse (muzikale) roots en die combinatie zorgde voor een heel
andere, nieuwe Cohen-plaat. Je krijgt als luisteraar tegelijk het gevoel dat
het naar iets heel ouds teruggrijpt.
Mulhacén
zit uiteraard vol passages die naar Lorca lijken te verwijzen
maar in essentie dat nog veel meer doen naar Cohen. Toch is de bundel
vooral opgedragen en opgehangen aan Lorca. Wat Jonas vooral mooi vindt
aan Lorca, is dat hij enerzijds radicaal nieuwe poëzie schreef en dus als
modernist mag beschouwd worden en anderzijds zocht naar de wortels
van de Andalusische poëzie. Hij deed dat niet op een nationalistische maar
net op een heel progressieve manier. Tegenwoordig neemt iedereen aan
dat je óf progressief óf conservatief-nationalistisch bent maar hij toonde
aan dat je ook voeling kan houden met het verleden om progressieve
ideeën te ontwikkelen. Die verzoening van schijnbare tegenstellingen is
trouwens een reden waarom hij vermoord is door aanhangers van Franco.

5. Hunter / Hunted - Anna Calvi



Op een lokaal festival in London, waar Jonas was om Michael Kiwanuka te
zien en The Smile, die hij beiden overigens niet overweldigend vond, ging
hij tijd doden tussendoor door op een kleiner podium Anna Calvi te gaan
kijken tijdens het eten. Het bleek achteraf één van de beste optredens die
hij ooit zag. Vooral de uitvoering van Indies or paradise bleef hem heel erg
bij. Hij zag een indrukwekkende gitariste aan het werk, die de hele tijd met
een bottleneck speelde en die teksten zong die door merg en been gingen.
Anna Calvi had een heel ruwe rauwe gitaartechniek. Waar op de rest van
het festival duidelijk producties te horen waren, klonk de muziek van Anna
Calvi heel massief met heel veel improvisaties.
Hunted is de live-plaat van de nummers op Hunter. Dezelfde fantastische
songs klinken daarop nog rauwer en vol energie.
Het heeft Jonas weer zin gegeven in gewoon live te spelen op monitors,
waarbij je dan als muzikant in gevecht moet gaan met het geluid, met
ruimte voor improvisatie en dus gevaar.

6. Bright future – Adrianne Lenker


Adrianne Lenker is de zangeres van Big Thief. Deze plaat leerde Jonas
kennen dankzij de Spotify-playlist Monthly moods van Vincent Coomans.
Vrijwel elk nummer is een persoonlijke favoriet en wordt steeds
herbeluisterd. Slotnummer Ruined wordt op trioshows van momoyo steeds
gecoverd. Jonas krijgt dan altijd tranen in de ogen, wie het ook zingt (Frie,
Esther), omdat het zo goed geschreven is, zowel tekstueel als de manier
waarop de akkoorden doorkomen en hoe ze gespeeld worden. Op de
plaatversie staat elk instrument te luid, alsof ze gaan oversturen, en haar
stem overstuurt vaak. De micro's staan zo luid dat het gevaar van
mislukking voortdurend om de hoek loert. Het effect echter is alsof ze in je
oor zitten, of er minstens heel dichtbij.
Jonas heeft hetzelfde geprobeerd bij de momoyo-song over zijn overleden
zus (My sister slept). Hij had alles voor de opnames helemaal open gezet
waardoor alle bandleden ingehouden moesten zingen en spelen, om zo
voortdurend het gevoel te krijgen dat er iets op het spel stond.

7. Black classical music – Yussef Dayes



Eigenlijk zijn alle live-albums van die songs (zoals Live at Malibu of Live at
Joshua Tree
) gewoon nog veel beter, omdat elk optreden uniek is. Yussef
Dayes maakt op veel buitenlocaties dit soort live-opnames (waar er
overigens géén publiek aanwezig is), waar de locatie zelf de uitvoering
bepaalt, door de specifieke sfeer, echo, het verhaal van de locatie,... Yussef
leert immers ook altijd eerst de streek kennen door met de locals te praten,
met lokale jazzmuzikanten te jammen,... Dan laat hij zich door alle
aspecten van de locatie inspireren om telkens andere improvisaties van de
songs te spelen.
Jonas leerde dit kennen door Renaud Debruyne, de drummer van momoyo,
Vincent Coomans en Foutloos. Foutloos bestaat uit de combinatie
viool-drum-bas, om helemaal vrij te kunnen spelen. In de periode waarin
beide muzikanten vaak in de studio begonnen samen te werken, begon
Jonas veel bas te spelen en wisselde hij muziek uit met Renaud. Yussef was
één van de muzikanten die Renaud hem leerde kennen, evenals Rocco
Palladino
(die meespeelt op de platen van Yussef).
Het werd een grote inspiratie voor wat hij doet bij Foutloos. Zo maakt het
trio nieuwe, andere live-versies van het nummer Verduaalpaal. Zo lieten ze
zich inspireren door de locatie, bloemenatelier en tentoonstellingsruimte De
Egelantier
, tussen de kunstwerken en de planten. Ze speelden twee dagen
lang telkens nieuwe versies tot ze de uitgebrachte live-versie hadden, die
Jonas veel beter vindt dan de oorspronkelijke studioversie.

8. Donuts – J Dilla


Dit is dé referentieplaat van moderne jazz/hiphop-timing. Dilla wist als
eerste zijn beats op het/zijn gevoel te creëren in plaats van ze op de tellen
recht te trekken. De afstand van kick en snare was tot dan immers
gebaseerd op de tellen zoals we ze kennen in de westerse muziek, maar
daar had hij geen voeling mee en hij durfde die afstand te variëren. Hij was
ook de eerste die de drumcomputer echt als instrument ging gebruiken,
niet als vervanging van een ander instrument.
Deze plaat bevat allemaal onafgewerkte ideeën achter elkaar, niet nummers
op zich. Dilla richtte zich als beatmaster dan ook in de eerste plaats op
hiphopartiesten die hiermee dan iets zouden kunnen doen en daarover heen
konden rappen. Hij dacht dus zeker zelf niet in termen van afgewerkte,
commerciële nummers maar dat hield hem niet tegen deze ideeën uit te
brengen. En vrijwel meteen werd het een nieuwe, zeer herkenbare manier
van beats maken en gebruiken. Zowat alles van D'Angelo is op dit
“Dilla-ritme” gebaseerd.
Het niet wachten tot songs af zijn maar ze uitbrengen wanneer je het
gevoel hebt dat de tijd ervoor gekomen is, is in wezen de filosofie die Jonas
ook hanteert bij Wellington Records.
Wie het boek Grot aandachtig gelezen heeft, zal overigens merken dat hij
de drummer uit de roman ook op die manier laat spelen. Eigenlijk is het ook
de manier waarop zijn drummer Renaud in enkele bands waarbij Jonas
betrokken is vaak speelt.

9. Off the record – Makaya McCraven


Off the records wordt hier gekozen als een voorbeeld van de manier waarop
McCraven platen maakt, en het is net die werkwijze die Jonas zo weet te
waarderen.
Makaya McCraven is een fantastische drummer, die alles opneemt en elke
dag muziek maakt. Hij combineert de filosofie van hiphop met een live
jazzband door zijn eigen live-opnames te producen als een hiphopproducer.
Alles wordt gebaseerd op toeval: wat hebben ze die dag gespeeld? Die
losse, opgenomen sessies vormen daarna de basis van wat hij uitbrengt.
Zijn output is heel groot en zijn platen zijn dus gemaakt op basis van die,
achteraf bewerkte, live-sessies (met publiek). Hij gaat ermee aan het
knippen en plakken. Hoewel het eindresultaat wel klinkt als afgewerkte
nummers bevatten ze ook veel spanning omdat grote delen van die songs
geïmproviseerd waren.

10. The drift – Scott Walker



Vooral de song Clara trekt Jonas erg aan. Die gaat over de vrouw van
Mussollini en duurt 15 minuten lang. Scott Walker had in studio karkassen
van koeien waarop met vuisten geklopt werd. Zijn oorspronkelijk idee was
een live-uitvoering met publiek in Milaan op te nemen. Daarin zou hij het
verhaal van Clara vertellen, niet met woorden maar met geluiden.
Jonas werd daardoor heel erg geïnspireerd voor Boonyi, zijn project met
schrijver Hans Depelchin. Jonas schreef hier veel noise voor. Het is nog
steeds Jonas' droom om een plaat te maken die ook zo een verhaal vertelt,
zoals de klassieke componisten dat ook deden. Bovendien leerde hij uit de
evolutie van Scott Walker dat je je niet moet vastpinnen op één iets, maar
in het wilde weg vanalles mag en moet proberen.
 
Je kan Jonas Bruyneel binnenkort hier live aan het werk zien:
 
16/10: op Wonderwoorden (Taalfeest) in de Koningin Elisabethzaal
(Antwerpen)
16/10: Hostel Snuffel (Brugge) - met Vincent Coomans
17/11: Uitgelezen in Viernulvier (Gent) - met Vincent Coomans
20/11: CC Wevelgem - Mulhacén
26/11: The Preacher (Geraardsbergen) - met Vincent Coomans
28/11: Atelier De Kus (Veurne) - met Vincent Coomans
4/12: Herberg Macharius (Gent) - met Vincent Coomans
05/03: Herberg Macharius (Gent) - met momoyo

Alle info en tickets én nieuwe data vind je op dit overzicht. 

03 oktober 2026

Gelezen (166)

Absolute democratie: kroniek van een aangekondigde afrekening - Ilja Leonard Pfeijffer
 
 
Anderhalf jaar lang schreef Ilja Leonard Pfeijffer columns voor De Morgen waarin hij observeert hoe extreem-rechtse (maar ook extreem-linkse) populistische partijen trachten de democratie te ondergraven, met name in Nederland en Italië maar ook in andere landen. Hij legt daarbij bloot dat zij dat doen in naam van hun aanhangers die een andere definitie van democratie hanteren dan wij gewoon zijn. Waar wij voorlopig nog vasthouden aan een constitutionele democratie waarin de grondrecht, checks and balances, procedures, scheiding der machten en bescherming van minderheden een centrale plaats krijgen, kiezen deze populisten voor een absolutistische democratie: de meerderheid beslist en die ene wil mag niet gehinderd worden door procedures en instellingen in het uitvoeren van die zogenaamde éne "wil van het volk".
Het boek is bij momenten verhelderend en helpt goed om gebeurtenissen die nu, na het voltooien van het boek, plaatsvinden goed te begrijpen. Dat de columns op enkele details na ongewijzigd werden opgenomen, heeft het voordeel van het blootleggen van een chronologie. Anderzijds leidt dit ook wel tot veel (onnodige) herhalingen van feiten en van meningen, waardoor het boek als geheel nogal drammerig kan overkomen. Je kan je daar als lezer wel proberen overheen te zetten om het verteerbaarder te maken. 
 
Het onbegrepen kind - Maria Montessori
 
 
Het is soms goed om eens achterom te kijken binnen je vakgebied om te realiseren welke weg we afgelegd hebben intussen. Ooit kocht ik dit boek(je) van de Italiaanse arts en pedagoog Maria Montessori op een rommelmarkt. Dat onbegrepen kind verwijst niet naar een bepaalde groep kinderen met gedrags- of andere problemen omdat ze niet begrepen worden (de foto op de cover leek dat heel erg te suggereren, vond ik) maar over alle kinderen die toen (jaren '50) volgens de auteur niet begrepen werden in hun wezen als kind. Ze legt uit hoe belangrijk het is om inzichten uit de ontwikkelingspsychologie mee te nemen in de pedagogiek (iets waar ik het als ontwikkelingspsycholoog grondig mee eens ben). Ook schetst ze haar idee dat kinderen als kind niet zomaar "onaffe volwassenen" zijn maar een eigen specifieke taak en kenmerken hebben die in de opvoedkunde dienen gehonoreerd te worden.
Dit boekje was interessant, soms even relevant als toen, soms wat verouderd, maar toch een stimulans om af en toe te proberen met een frisse blik je eigen opvattingen kritisch te bekijken. 
 
Op een dag zal iedereen hier altijd tegen zijn geweest -
Omar El Akkad
 
 
Omar El Akkad, geboren in Egypte, zijn jeugd doorgebracht in Qatar, Canadees staatsburger geworden en levend in de VS, analyseert hoe in het Westen omgegaan wordt met de genocide in Gaza, op dat moment (en eigenlijk ook nu) nog steeds gaande. Hij bekijkt het vanuit het standpunt van een voormalig inwoner van het Midden-Oosten én als inwijkeling en deels ingewijde in het Westen. Dat levert een voor ons bij momenten verrassende, nieuwe en ook zeer verhelderende analyse op.
Wat voor mij de grootste eye-opener was, is zijn analyse dat het hele discours rond mensenrechten, democratie en internationaal recht (en alle hypocrisie errond) in de eerste plaats een discours is van de machtigen tegenover de onderdrukten. Uiteindelijk, zo beargumenteert hij, is het toch vooral een narratief dat bedoeld is voor de machtige partij(en), doorgaans dus de westerse wereld, en waarvan de onderdrukten uitgesloten worden. Hooguit wordt hun slachtofferschap achteraf erkend, wanneer dat geen consequenties meer heeft voor de macht en de machtige schuldigen geen verantwoording meer hoeven af te leggen.
De hele discussie of het woord "genocide" gebruikt mag worden, komt erop neer dat benoemen wat men ziet, zou neerkomen op de plicht ernaar te handelen (en in het geval van de houding t.a.v. Israëls omgang met de Palestijnen, het toegeven dat men al die tijd het verschrikkelijk geweld heeft toegestaan, dat al sinds de oprichting van Israël gaande is). El Akkad legt de hypocrisie en de zogezegde morele superioriteit bloot van hen die het internationaal recht naar goeddunken inzetten in functie van hun eigen belangen.
De analyses die hij maakt in het boek, kunnen nog elke dag opnieuw getoetst worden aan de geopolitieke actualiteit en wie dat doet, ziet dat het alleen maar erger wordt en dat de achterliggende mechanismen steeds openlijker, minder verhuld gebeuren (zoals de aanval op het ICC door de VS vanwege de bedreiging die dat vormt voor henzelf, de Israëlische machthebbers en hun Amerikaanse bondgenoten). 
 
Het nachtlicht - Erik Vlaminck
 
 
De lotgevallen van de dakloze Ronny en het minderjarig straathoertje Nicky worden afwisselend verteld in deze roman van Erik Vlaminck. Hij toont hierin opnieuw de onderkant van de maatschappij en bekijkt de wereld vanuit hun perspectief, zoals hij dat ook zo vaak doet in de mij al (uit mijn vroegere job) bekende Brieven van Dikke Freddy. Toch is dit veel meer dan een verhaal over daklozen en prostituees, het is vooral een schets van een oudere man die beseft dat hij door stommiteiten in zijn huidige situatie is terechtgekomen, wat hem er niet van weerhoudt nieuwe stommiteiten uit te steken, en een kwetsbaar kind dat al gebroken is nog voor haar leven echt start. Ronny en heel wat andere personages blijken goedbedoelende mensen in omstandigheden die een hardheid vereisen waardoor bijna niemand dat (én hen) ziet. Hij tracht op onhandige wijze fouten uit het verleden alsnog een beetje te herstellen, verlangt net als iedereen naar verbondenheid met zijn zoon en kleinkind, heeft een grotere mond dan goed voor hem is, wil anderen behoeden voor de fouten die hij maakte en sukkelt van het ene malheur in het andere zonder te verloochenen wie hij is. En Nicky, haar verhaal is zo mogelijk nog triester, want nog niet meerderjarig slingert ze voortdurend tussen overleven en het leven buitensluiten (en anderen en verbondheid buitensluiten).
Toch is dit allesbehalve een somber boek, het is vaak zelfs enigszins grappig en het leest vlot, is herkenbaar en lijkt bij momenten een schelmenroman.
Het slotakkoord van de roman is overigens een ode aan mensen die inspanningen leveren voor mensen die door iedereen vergeten worden, namelijk het toneelgezelschap Tutti Fratelli van Reinhilde Decleir. Die mooie ode zet meteen één van de meest humane, stille projecten uit Antwerpen terecht in de schijnwerpers.

07 juli 2026

Gelezen (165)


Oroppa - Safae el Khannoussi

Deze roman van Safae el Khannoussi vertelt veel meer dan een verhaal (de plot omtrent de kunstenares Salomé Abergel die niet verlost raakt van haar verleden). Ook talloze nevenverhalen en nevenpersonages passeren de revue evenals een schets van een wereld in de onderbuik van Europa. Dat is een wereld waar de meesten van ons niet eens een besef van hebben, maar die tegelijk de realiteit is voor een deel van de migranten (vooral uit de Europese ex-kolonies, in dit boek specifiek Noord-Afrika).
Safae el Khanoussi hanteert vaak heel lange zinnen vol beschrijvingen dus het lezen vraagt wel concentratie en zelfs dan zijn sommige zinnen wel érg lang. Als lezer dien je je te laten verleiden door de schoonheid van de taal. Toch is dit allerminst schoonheid om de schoonheid zelve, maar blijft ze toch functioneel in het vertellen van een plot én een andersoortig verhaal. Ze laat ons binnengezogen worden in die soms absurde, ruwe maar ook interessante andere wereld.


Gissingen, gebeurtenissen - Hans Tentije

Deze bundel van de in 2023 overleden Hans Tentije bevat eerst enkele losse gedichten en dan gedichten die onder een titel gebundeld worden. Waar de losse gedichten vaak vrij ontoegankelijk bleken, waren de gebundelde begrijpelijker gemaakt door de rode draad die er als een stippellijn doorheen liep. Dat verhoogde het leesplezier, waardoor ik die gedichten beter kon smaken. En zo werd deze bundel al bij al toch nog een kleine meevaller.


Grot - Jonas Bruyneel

In Grot laat Jonas Bruyneel twee verhaallijnen naast elkaar lopen, die elk gebeuren op een ander tijdstip in het leven van hoofdpersonage Luka. Ik probeer zonder al te veel te spoilen toch een idee te geven van die narratieven. We lezen hoe hoofdpersonage Luka, een duiker die helpt bij archeologische onderzoeken, op Malta een belangrijke klus uitvoert samen met zijn kompaan-duikster Romi. In een pas ontdekte (door een grote storm blootgelegde) grot doen zij beiden de eerste verkenningen, die hen steeds dieper de grot in brengen waar opmerkelijke en eeuwenoude resten van dierlijke en mogelijks menselijke activiteit zich voor het eerst door mensen laten aanschouwen. De auteur maakt van dit verhaal gebruik om zijn ideeën rond de destructieve aard van de mens ten aanzien van de natuur vorm te geven en daarbij ruimer dan enkel de klimaatverandering te tackelen.
De tweede verhaallijn neemt ons mee terug in de tijd naar de studentenjaren (min of meer) van Luka en zijn vrienden, waarin muziek en drank centraal staan en de vriendschappen binnen een groep leeftijdsgenoten uit eenzelfde dorp. Een heel ingrijpende gebeurtenis gaat als een schokgolf door de levens van deze jongeren, die we leren kennen in hun kracht maar ook hun kwetsbaarheden, hun talenten en kwaliteiten maar ook hun gebreken en hun fouten. Het contrast tussen studentenstad Gent waar een deel van hun leven stilaan plaatsvindt en het niet nader genoemd Westvlaams dorp waarvan Luka afkomstig is, herbergt ook breuklijnen in hun levens én de mogelijkheid om andere kanten van zichzelf en hun persoonlijkheid gestalte te geven.
Wanneer je zoals ik in dit geval de auteur (een beetje) persoonlijk kent, loert als lezer altijd het gevaar dat je in het boek autobiografische elementen denkt te lezen die er wel of niet zijn, maar je weet nooit waar de autobiografie (of die elementen) eindigt en de fictie begint. Of is het omgekeerd? Dat was hier nog meer zo omdat Jonas Bruyneel in zijn vorige roman, Vijd, net zo expliciet de historische realiteit zo sterk mogelijk benaderde maar hij het toch als een fictieboek aan de lezers aanbood omdat hij tussen alle gekende feiten natuurlijk veel fantaseerde (gesprekken en andere aspecten van het leven waarvan geen sporen bewaard zijn). En dat roept natuurlijk de vraag op hoe hij dit keer is omgegaan met de balans fictie/non-fictie.
Maar los van die vraag, kan ik hier alleen maar erkennen dat het boek leest als een trein en mij meesleurde in het verhaal (al ken ik van de context van het duikersverhaal helemaal niets en was het duiken op zich nu niet meteen iets dat me boeide).
De blik waarmee Jonas Bruyneel naar de verhouding tussen mens en natuur kijkt, is pessimistisch en niet bepaald flatterend voor onze soort. Maar door zo duidelijk te zijn, dwingt hij ons wel tot het innemen van een positie. Eerlijk, zelf ben ik er niet uit of ik zijn duister mensbeeld (de mens vernietigt alles wat hij aanraakt) deel dan wel of ik milder ben. Ik dacht het laatste te zijn maar hij argumenteert zo goed...

01 mei 2026

Gelezen (164)


Dolende zielen - Cecile Pin

Ik herinner me van eind de jaren zeventig, toen ik nog in het lager zat, dat er Vietnamese bootvluchtelingen in het nieuws waren en dat er zelfs enkele kinderen onder hen op onze school (zij het niet in mijn klas) belandden. Ik stelde me toen voor dat ze helemaal vanuit Vietnam met een klein bootje (zo'n Chinese platboot zoals ik kende uit Suske en Wiske) naar de Belgische kust gevaren waren. Ik besefte toen uiteraard niet hoe ver Vietnam wel was en dat zoiets onmogelijk zou zijn. Ik had me wel, meen ik me te herinneren, afgevraagd waarom ze helemaal tot hier waren gekomen terwijl op het journaal te zien was op het kaartje dat getoond werd dat ze een heleboel andere landen waren gepasseerd. Maar verder wist ik als kind eigenlijk niets over hen en in al die jaren sindsdien veranderde dat niet echt. Af en toe kwam de herinnering even terug zonder dat ik me afvraagde hoe dat dan precies zat en waarvoor ze op de vlucht waren (ik veronderstelde armoede na de Vietnamoorlog, eerlijk gezegd).
Cecile Pin schrijft in Dolende zielen over de reis van haar moeder en nonkels uit Vietnam, tot ze als volwassenen in Engeland wonen en zij hun verhaal in fictie giet met behoud van de essentie van die realiteit. En nu vallen de puzzelstukken een beetje in elkaar en krijg ik niet alleen een andere maar vooral een bredere en meer gefundeerde blik op de "Vietnamese bootvluchtelingen" uit mijn kindertijd.
De auteur doet dat doorheen een mooi geconstrueerd verhaal waarin de oudste dochter en oudste overledene uit een gezin dat hun dorp verlaat, centraal staat. Ze beschrijft niet alleen de gebeurtenissen, maar ook al die ingewikkelde en complexe emoties die ontstaan tussen trots op wat bereikt wordt en schaamte, schuldgevoel en verdriet. Aanvankelijk duurde het even maar daarna werd ik met hevigheid het verhaal in gesleurd en las ik met plezier over weer een deeltje van de wereld dat eigenlijk aan mij voorbij was gegaan ondanks die vroege herinnering.

Maeterlinck. Een Nobelprijs voor Gent - André Capteyn

Dit boek van André Capteyn over het leven van Maurice Maeterlinck, zijn literaire nalatenschap en de sporen die in Gent terug te vinden zijn van de Nobelprijswinnaar Literatuur 1991, is ontstaan uit de brochure die in 1999 uitgegeven werd door de Stad Gent. Die brochure kwam er ter gelegenheid van de 50e verjaardag van Maeterlincks overlijden en werd dus bijgewerkt en geactualiseerd door Capteyn in 2008.
Hoewel hij in het Frans schreef en doorgaans Frans sprak, is deze gegoede Gentenaar echt een kind van mijn geboortestad, die toch ook vaak met gewone Gentenaars en een mondje Gents sprak. In Gent (en in Vlaanderen en Nederland in het algemeen) is deze Nobelprijswinnaar vrij snel in de vergetelheid beland, maar de auteur van dit boek weet hem toch weer tot leven te wekken in een boek dat de interesse moet aanwakkeren, wat alvast bij mij lukte.
Het boek bevat ook eerder onvertaald gebleven fragmenten uit zijn autobiografische geschriften met jeugdherinneringen. Waar de stijl van Capteyn eerder zakelijk is, weten die stukken te bekoren door de zwierigheid van Maeterlincks taal.
Dit boek is voor elke Gentenaar maar eigenlijk voor iedereen een aanrader!

16 december 2020

Gelezen (155)

Op weg naar het einde - Gerard Reve


In de vorm van brieven maakt Reve ons hier deelgenoot aan zijn leven en belevenissen begin jaren zestig. Een dichter die ik volg op Twitter, had ik gevraagd met welk boek ik best kon beginnen aan het oeuvre van Reve (enkel De avonden las ik al) en dit was één van zijn twee tips. Het is me goed bevallen.
Reve schrijft over zichzelf, over de dood, over seks (vooral die volgens de Griekse beginselen), over het schrijverschap, over God, maar nog meer dan waarover hij schrijft, is het de manier waarop hij dat doet die bewondering afdwingt. Hij hanteert heel lange, barokke zinnen, vol bijzinnen en uitweidingen maar houdt telkens vakkundig de draad vast en doet dat bovendien met zoveel bravoure, liefde voor de taal en humor, dat het boek als een trein leest ondanks die lange zinnen.

Blindelings - Kris Van Steenberge


In een mooie en erg toegankelijke taal, die niettemin bij momenten erg poëtisch is, vertelt Kris Van Steenberge het verhaal van een verstikkende moeder, een machteloze vader, een gefrustreerde zoon die amper uitweg vindt voor zijn woede en een idealistische hulpverleenster die de brokken in haar eigen leven niet kan lijmen en dan maar aan de slag gaat met die van een ander. Deze vier personages wisselen elkaar af in het vertellen van het verhaal, met veel flash-backs, dat culmineert in een climax waar geen van hen beter van wordt. Want dit boek gooit je terug de werkelijkheid in met de waarschijnlijkheid dat wat gebroken is, nooit meer volledig goedkomt en dat mensen doorgaans de problemen die hun gedrag veroorzaakt, proberen op te lossen door méér van hetzelfde gedrag te stellen.

Gods onkruid. Nederlandse sekten en messiassen - Wim Zaal


De Nederlandse journalist Wim Zaal schreef het verhaal neer over vreemde en buitenissige godsdienstbeleving in Nederland (en Vlaanderen) in de negentiende en twintigste eeuw. Hij focust daarbij op de sekten en de messiassen die af en toe opdoken, zoals Zwart Jannetje en Lou de Palingboer of de sekte der Stevenisten (blijkbaar nog steeds levend in kleine kernen zoals het Westvlaamse Gits bij Roeselare). De verhalen zijn vermakelijk, de godsdienstige visieverschillen echter soms moeilijk te begrijpen voor wie niet echt thuis is in de verschillende stromingen binnen de Nederlandse (of Verenigd-Nederlandse) katholieke en protestantse kerken. Bovendien hanteert Zaal bij momenten (en al helemaal in het laatste hoofdstuk) een gezwollen taalgebruik dat uitstekend past bij zijn onderwerp (een hoogdravende religieus discours gelijk) maar voor de moderne lezer wel veel inspanning vraagt. 

27 november 2020

Gelezen (154)

The good life - Jay McInerney


Al die jaren heb ik gedacht dat ik nooit een beter "9/11-boek" zou lezen dan Extreem luid en ongelooflijk dichtbij van Jonathan Safran Foer, maar daar twijfel ik toch wel aan nu. Want Jay McInerney slaagt erin om een nog doordringender inkijk te geven in het New York van rond en vooral na de aanslagen. (naar het schijnt is Falling man van Don DeLillo zelfs nog beter, maar dat staat nog op mijn to-readlijst)
Tegen die achtergrond schotelt hij ons het verhaal voor van 2 gezinnen waarvan de moeder uit het ene toevallig kennismaakt met de vader uit het andere, wanneer ze beiden in een soepkeuken voor de hulpverleners vrijwilligerswerk doen (al hebben ze elkaar kort daarvoor, vlak na de aanslagen, al ontmoet). Uiteraard gaat dit boek over zoveel meer dan de aanslagen en de impact, maar ook over relaties, over ouder worden, over dromen najagen en dromen loslaten, over opvoeden, over je plek vinden in de stad, in je sociale context, in je leven. Dit is een prachtig verhaal dat in feite meer hoop geeft dan je zou vermoeden bij een boek over 9/11.

De Saint in Honolulu - Leslie Charteris


Net als in de voorgaande gelezen boeken over de Saint, lezen we hier alweer een vermakelijk avontuur van een soort grappiger, minder serieuze James Bond die werkelijk alle kwaliteiten in zich lijkt te verenigen. Het eerste deel van het verhaal ontvouwt zich in New York, waarna de verdere verwikkelingen en ontknoping plaatsvinden op Hawaï. Deze boekenreeks van Leslie Charteris blijft mij op tijd en stond aangenaam leesvertier bezorgen.

13 november 2020

Gelezen (153)

High-rise - J.G. Ballard


In een hoge torenflat even buiten London, bedoeld voor bemiddelde mensen, leven deze mensen als in een verticale stad, oorspronkelijk vrij geïsoleerd in hun eigen appartementen, tot er problemen opduiken, er aanvankelijk een groepsgevoel en -hiërachie ontstaat die echter al snel ontspoort. J.G. Ballard beschrijft in dit boek hoe hoger opgeleiden onder het laagje vernis der beschaving al gauw vervallen in tribale en primitieve gewoonten en zich steeds meer overgeven aan perversie fantasieën en dierlijke impulsen. Zoals je al halverwege het boek voelt aankomen, bouwt dit op naar een finale confrontatie maar verrassend genoeg blijkt de climax eerder anti-climax en zijn de "winnaars" onverwacht.
Hoewel het boek op het einde net iets te langdradig wordt, is de opbouw fantastisch en word je al lezer meegenomen in de diverse stadia van de evolutie in het leven van de torenflat. Dit is een ontluisterend en in feite dystopisch verhaal over een vorm van stadsleven die slim en modern lijkt maar een zichzelf verslindend monster lijkt. En bovendien weet de acteur de these die in feite al in het non-fictie boek van Alain de Botton over de samenhang tussen architectuur en geluk, perfect te illustreren.

A portable shelter - Kirsty Logan


Kirsty Logan
vertelt vreemde, ietwat magische verhalen binnen een raamvertelling waarin de twee moeders van een kindje dat nog geboren moet worden (maar wel al groeit in de buik van één van hen) elk om beurten, verborgen voor elkaar verhalen vertellen aan dat kind. Dat ze dat in het geheim doen, is omdat ze elkaar beloofden hun kind enkel de waarheid te vertellen, geen verhalen. Maar verhalen blijken meer waarheid te bevatten dan de naakte waarheid zelf.
Naarmate het boek vordert, grijpen de verhalen je meer en meer. Hier en daar is de verborgen waarheid van het verhaal wat moeilijk te ontcijferen maar al in al is dit een mooie verzameling geworden.  

Liquidatie - Imre Kertész


In een bijwijlen complex geconstrueerd boek vertelt Imre Kertész, de Hongaarse Nobelprijswinnaar, het verhaal van een redacteur die hem zijn werk nalaat wanneer hij zelfmoord pleegt. Boedapest, net na Dé Machtswissel tussen communisme en kapitalisme, blijkt algauw een even treurige plek en de hoofdrolspelers in dit verhaal zijn bovendien beladen door een verleden waarin Auschwitz de hoofdrol opeist. Overtuigd dat er nog een roman moet zijn die zijn vriend Bé heeft nagelaten maar niet tussen de papieren terug te vinden was, gaat hij op zoek, in heden en in het verleden, om steeds meer de onvoorstelbaarheid van Auschwitz te zien opdoemen en daardoor de onmogelijkheid van het leven.
Het boek vraagt veel van de lezer en het is eigenlijk pas na twee derde, wanneer de verteller verandert gedurende enkele tientallen bladzijden, dat de puzzelstukken op hun plaats lijken te vallen, al is niets wat het lijkt in dit boek. En net zoals voor hoofdpersoon Keserü doemen ook voor de lezer onvermijdelijk de onvoorstelbaarheid van Auschwitz en de onmogelijkheid van het leven op.

De kracht van rechtvaardigheid - Jan Nolf


Ex-vrederechter en journalist Jan Nolf volgde ik al een tijdje op Twitter en zijn interessante opmerkingen n.a.v de actualiteit, gestoeld op grondige kennis van het recht, de rechtsbeginselen en justitie vind ik er meestal erg boeiend en interessant. En dus besloot ik het boek te lezen dat hij enkele jaren geleden schreef waarin hij justitie onder de loep neemt.
Hij zet zijn visie rond hoe justitie hoort te zijn in dit boek behoorlijk helder uiteen en stoffeert dit niet enkel met praktijkvoorbeelden (bekende voorbeelden die het nieuws haalden, afgewisseld met eigen praktijkervaringen vooral als vrederechter in Roeselare), maar ook met opinies van anderen die zich verdiepten in justitie of minstens een verlichte maatschappelijke visie uitdroegen. Het deel waarin hij dit doet in de vorm van brieven (3 om precies te zijn), is een literaire keuze die ik niet helemaal geslaagd vind, omdat ze teveel hangt tussen een brief gericht aan een specifiek persoon (maar die kent de inhoud van de brief al grotendeels) en een les recente justitiële geschiedenis. Het hoofdstuk daarentegen waarmee hij eindigt en de kracht van rechtvaardigheid (uit de titel) expliciteert, is erg to the point en ontmaskert de rechtse ridders als ridders van de apocalyps (naar die 4 figuren uit de bijbel, in brons vereeuwigd in zijn woonplaats Brugge). Haarscherp ontleedt hij de zogenaamde aanspraken op de verlichting van historicus (met een bepaald slecht en selectief geheugen voor de geschiedenis) Bart De Wever en zijn partij. Hoewel veel van de ideeën uit dit hoofdstuk nauw aansluiten bij mijn eigen "analyse" van NVA/VB, was het toch verhelderend om hier mij voorheen onbekende argumenten te vinden die mijn "buikgevoel" bevestigen. Als waarschuwing kan dit boek en zeker dat laatste hoofdstuk tellen! 

Wit - Bret Easton Ellis


De bedenkingen die Bret Easton Ellis, onder meer bekend van American psycho, hier neerschrijft zijn soms interessant, soms uitdagend, soms uitnodigend tot instemmend geknik maar ook (vooral in het deel over Twitter en Trump) toch wat al te positief gekleurd ten faveure van de (intussen voormalige) president. Maar "thought-provoking", zoals dat in het Engels zo mooi heet, zijn ze wel. Hij hekelt een (linkse) identiteitscultus die reduceert tot slachtofferschap, hij maakt een analyse van het verschil tussen het Imperium (toen de VS onbetwist de politieke, economische en misschien zelfs wel de morele leider van het westen was) en het post-Imperium, na 9/11. Hij doet dat zowel vanuit zijn eigen persoonlijke ervaringen (de verhaallijnen van het ontstaan van zijn bekendste boeken doorkruisen af en toe het betoog) als vanuit een toeschouwersblik. Waar hij echter meent dat hij zijn toeschouwerspositie hem (vrij uniek) in het centrum van de objectiviteit plaatst, vergist hij zich en mist hij misschien wel het besef dat ook zijn perspectief een subjectief gegeven is.
Je hoeft het in dit boek zeker niet eens te zijn met Bret Easton Ellis als zijn gedachten maar aanzetten tot kritische (zelf)reflectie. Af en toe maakt hij een terecht punt en zelfs als hij de bal misslaat, heeft hij in ieder geval getoond waar het om draait.

06 oktober 2020

Gelezen (152)

We moeten het even over Kevin hebben - Lionel Shriver 

Hoewel ik doorgaans tracht het boek te lezen voor ik de film zie, kan dat soms niet. Ook We need to talk about Kevin zag ik al enkele jaren geleden (en heb ik op dvd) en nu pas kwam ik ertoe het boek te lezen. En ik kan u alvast meedelen dat, zoals wel vaker, het boek nog beter is dan de film. Al laat het boek je ook wat in verwarring achter, want wat rechtlijnig leek, blijkt dat toch niet helemaal...
Het verhaal is wellicht vrij bekend: een jongeman vermoordt op zijn middelbare school (in de VS, waar anders?) meerdere medeleerlingen. In dit boek vertelt Lionel Shriver het verhaal vanuit het standpunt van zijn moeder. De wat afstandelijke Eva, trots op haar Armeense roots en haar onderneming (ze maken avontuurlijke reisgidsen voor budgetvriendelijke reizen), is gelukkig met haar werk en haar man, maar toch besluiten zij en haar echtgenoot aan gezinsuitbreiding te doen. De zoon die geboren wordt, Kevin, zal -zo weten we al meteen vanaf het begin van het boek en zo weet ook de moeder wanneer ze haar verhaal vertelt- uitgroeien tot de dader van een "school shooting". Het beeld dat zijn moeder schetst is dat van een kind dat voortdurende kwaad lijkt en kwaadaardig. Zelf ziet ze vooral die kant van hem, terwijl zijn vader net omgekeerd voortdurend het positieve in zijn zoon wil zien en zijn zoon in feite verstikt in "normale" verwachtingen van een soort doorsnee-kind, wat hij duidelijk niet is. Op het einde blijkt de vader daar met zijn leven voor te moeten boeten, evenals het vele jaren later geboren zusje van Kevin. Intussen worden de "incidenten" met de jongen naarmate hij groter wordt steeds ernstiger. En de auteur tracht, bij monde van de moeder, op geen enkele manier de maatschappij verantwoordelijk te stellen.
Het is natuurlijk bijzonder ambitieus van een schrijver om de eeuwenoude "nature versus nurture"-vraag uit de ontwikkelingspsychologie van een antwoord te willen voorzien (worden we gevormd door onze context/opvoeding of zijn we genetisch/biologisch bepaald?). Shriver lijkt een duidelijk standpunt in te nemen maar naarmate het boek vordert, verschuift het langzaam naar een meer ambigu antwoord en blijken beide zijden (nature en nurture) van belang te zijn. Meer zelfs, naarmate het verhaal vollediger wordt, gaan de scherpe randjes er wat vanaf en krijgen we een complexere jongen te zien dan de baarlijke duivel die hij honderden pagina's lang leek te zijn.
Het is die verschuiving die je als lezer verwart, omdat de schrijver je aanvankelijk (en lange tijd) duidelijk één richting meesleepte om je vervolgens te laten zien dat het antwoord heel wat genuanceerder is, net als Kevin en net als de wereld.
Op het einde van het boek staan 11 "leesvragen", het soort vragen dat je leraar ook zou kunnen stellen over het boek dat je in het middelbaar verplicht moest lezen. Je kan dat schamper afdoen als belerend en middelbare-schoolachtig maar in feite zijn deze vragen bedoeld om die verwarring én de nuance verder uit te klaren, te kristalliseren, niet door zelf als bij een vraagstuk of een puzzel het juiste antwoord uiteindelijk te geven maar door je zelf aan de slag te zetten.

Grand Hotel Europa - Ilja Leonard Pfeijffer


Eén van die verbazingwekkende dingen die ik leerde tijdens mijn studie psychologie was dat je soms meer leert van goeie fictie dan van om het even welk handboek of theoretisch werk. Dat gevoel overvalt me ook nu: ik leerde meer over de ziel van Europa, over haar wezen, over de onlosmakelijke band met het verleden en de vrijwel unieke manier waarop wij in Europa met het verleden omgaan. Toegegeven, ik vertrouw nu ook wel sterk op wat Ilja Leonard Pfeijffer schrijft, maar het ligt wel in de lijn van wat ik zelf al zag, hoorde en dacht dus het lijkt mij allemaal niet onwaarschijnlijk en mijn vertrouwen in de auteur berust op rationele argumenten.
Drie grote thema's komen in dit boek naar voren, naar mijn idee (al gaat het uiteraard ook nog over andere zaken die daar doorheen lopen en de drie thema's zijn ook met elkaar verbonden:

1. De relatie tot het verleden:

Pfeijffer schetst hoe belangrijk ons verleden voor ons, Europeanen, en voor onze Europese traditie is. We worden op allerlei, zowel positieve als negatieve, manieren sterk bepaald door ons verleden. Positief door de zorg voor de herinnering eraan, door het levend houden van tradities, door een besef dat we bepaald worden door ons verleden, zowel in het heden als in de toekomst. Negatief door nationalisme en populisme dat steevast teruggrijpt naar een mythisch, geïdealiseerd verleden waarin "alles beter was" en dat heeft geleid tot oorlogen.
Daartegenover plaatst hij de Amerikaanse en Aziatische (en in het verhaal van de piccolo ook Afrikaanse) fixatie op de toekomst waarbij het verleden iets is dat je achter je moet laten. De toekomst ligt voor het grijpen, het verleden is voorbij, is een overwonnen terrein.

2. Feit versus fictie:

Dit is het eerste boek van Pfeijffer dat ik lees, dus ik moet mij hier vooral beroepen op wat hem hierover hoorde vertellen in Zomergasten deze zomer op de VPRO, maar naar het schijnt is dat zowat het belangrijkste en steeds terugkerend thema in zijn werken. Hij is werkelijk door gefascineerd (wat ook bleek in zijn keuzes voor Zomergasten waar dit thema de rode draad vormde).
In Grand Hotel Europa komt het meeste plezier van de hoofdpersonages in het spel waarin ze van feiten fictie maken en van fictie feiten tijdens hun "zoektocht naar de laatste Caravaggio". Het doet er niet toe of het verhaal dat ze (re)construeren waar is of niet, het is de mogelijkheid ervan die zoveel plezier schenkt. En tegelijk is de fictie pas echt leuk als ze zo nauw mogelijk aansluit bij de feiten. De fictie moet "realistisch" zijn wat eigenlijk vooral betekent dat ze of geloofwaardig genoeg is doordat ze aansluit op de feiten en enkel invult waar de feiten onbekend zijn of wanneer ze op een andere wijze voldoende "suspension of disbelief" vertoont.

3. (Massa)toerisme:

Hier toont Pfeijffer zich deels als een gelijkgestemde met Michel Houellebecq, in zijn beschouwing van (massa)toerisme is als een hyperkapitalistisch en (in de woorden van Paul Verhaeghe) ideologisch neoliberaal discours volgend fenomeen. Bovendien wijst hij op de paradox dat toerisme een zoektocht behelst die vernietigt waar ze naar op zoek is, namelijk authenticiteit en uniciteit. Doorheen heel het boek zijn de visies van de verschillende personages omtrent toerisme zeer confronterend voor ons, die in mindere of meerdere mate meedrijven met deze haast onstuitbare golf van toerisme als zelfbevestiging.

Dit boek is vaak bijzonder grappig, erudiet en doorspekt met seksscènes die ook de meer voyeuristische lezer af en toe wat gunnen maar doet vooral nadenken, over de eerder vernoemde thema's maar in wezen of ons leven, over wie we zijn, over wat we willen en over hoe we ons verhouden tot onszelf, anderen en verleden, heden en toekomst.

Het verhaal van de dienstmaagd - Margaret Atwood


Ik moet zeggen: ik ben niet echt ondersteboven van dit boek van Margaret Atwood. Toegegeven, doordat het boek intussen een bekende fictie-reeks geworden is (die ik overigens nog niet zag), waren de verwachtingen gestuurd én vermoedelijk ook opgeblazen. Daarom ben ik blij dat ik de reeks nog niet zag en mijn verwachtingen tenminste nog bepaald werden door een eerder vaag beeld van die serie.
Het verhaal is wellicht bekend: Vanfred is een Dienstmaagd, een vrouw die gerekruteerd is in een dystopische, religieus-extremistische VS om kinderen te baren voor een Bevelvoerder. Vrouwen zijn helemaal onderdrukt en in welke categorie ze ook vallen, hun levens zijn allerminst benijdenswaardig. Langzaam komen we doorheen het boek iets meer te weten over de gebeurtenissen die hiertoe geleid hebben, al concentreert het boek zich vooral op hoe dit alles in het "heden" van het verhaal beleefd wordt door het hoofdpersonage.
In een seculier Europa waarin godsdienstfanatisme vanuit christelijke hoek een eerder marginaal verschijnsel is/lijkt, is het misschien ook gewoon moeilijker om je voor te stellen dat dit werkelijk zou kunnen gebeuren, maar dit boek speelt in een Amerikaanse setting en appelleert wellicht in de eerste plaat Amerikaanse lezers voor wie christelijk fundamentalisme allerminst onvoorstelbaar is.
Waarom viel dit boek me eigenlijk wat tegen? Ik merk dat het niet zo makkelijk is die vraag te beantwoorden. Het is in elk geval zo dat dit boek traag op gang komt en het gevoel in het verhaal gezogen te worden, bleef heel lang uit. Naarmate meer puzzelstukjes op hun plaats vallen, raak je als lezer meer betrokken bij het verhaal, al voelde ik doorheen de zinnen een zekere afstand die moeilijk te overbruggen bleek. Bovendien zorgt het feit dat je al bij al vrij weinig te weten komt over de gebeurtenissen die leidden tot deze maatschappij, ervoor dat het voelt alsof je in de dierentuin naar een exotische diersoort kijkt, eerder dan dat je deel zou gaan uitmaken van die wereld. Samengevat lijkt het dus vooral de afstand die bleef bestaan tussen mij als lezer en het verhaal, inclusief het hoofdpersonage, het grootste struikelblok te zijn waarom ik dit boek weliswaar goed vond, maar er zeker niet sterk van onder de indruk raakte.

Kraftwerk: Publikation. A biography - David Buckley


Omdat het duo dat de kern vormt/vormde van Kraftwerk (Ralf Hütter en Florian Schneider) altijd zelf weinig persoonlijke aandacht zocht en privé-informatie beschermde tegen al te nieuwsgierige fans en journalisten, is dit boek van David Buckley niet het soort biografie waarin je veel te weten komt over hun levens (maar wel een beetje natuurlijk). Wel krijgen we hier een overzicht van de groei van de band en hoe en waarom ze zo invloedrijk werd. En al bevestigt het boek dat na halfweg de jaren tachtig Kraftwerk maar weinig vernieuwends meer bracht, althans niet op inhoudelijk vlak, toch is het leuk om te lezen hoe hun visie op muziek consequent doorgevoerd werd doorheen alles wat ze maakten.

30 augustus 2020

Gelezen (151)

Machines zoals ik - Ian McEwan


Nadat de wereldgeschiedenis ergens (in de jaren twintig? dertig? veertig?) een andere afslag heeft genomen, bevinden we ons in de jaren tachtig in Londen met Tatcher als premier en de op handen zijnde Falkland-oorlog, die in een wereld waarin de technologie al zoveel verder staat een heel andere wending zal nemen. Hoofdpersonage Charlie heeft net een robot gekocht die eruit ziet als een echt mens (Adam), één van de 25 modellen die er op dat moment bestaan. Hij is verliefd op zijn buurvrouw, Miranda, en zo rollen we in een driehoeksverhouding tussen een man, een vrouw en een androïde wiens artificiële intelligentie tegelijk indrukwekkend blijkt en tegelijk ook zo verschilt van wat ons menselijk brein doet. Die driehoeksverhouding (geen menage-à-trois overigens) wordt ook nog eens bezwaard door geheimen, misdaden en de maatschappelijke context.
Ian McEwan legt uiteindelijk Alan Turing (die we kennen van Enigma maar die in dit boek ook de architect van deze androïden is, in zekere zin) woorden in de mond die het spanninsveld waarop het hele boek teert, goed weergeven. Turing laat zich daarbij uit over de beperkingen van artificiële intelligentie als imitatie van ons brein omdat mensen grillig en onvoorspelbaar zijn en niet logisch en algoritmisch denken, noch cognitief, noch moreel. En hij raakt aan een definitie van bewustzijn die enorme implicaties heeft voor het verhaal, maar misschien ook wel voor ons, voor wie dit alles nog toekomstmuziek is (of lijkt).
Zoals elk goed boek is het niet één onderwerp dat alles overvleugelt, maar lezen we ook over de essentie van liefde, van trouw, van loyaliteit, van verraad, van wraak, van gerechtigheid en moraal. Dat alles maakt dit een heel ambitieus boek dat ik zonder meer tot de beste van Ian McEwan reken.


Wachten op de barbaren - J.M. Coetzee


Een boek schrijven over een oorlog zonder dat je ergens wapens hoort kletteren, slagen ziet geleverd worden of strategieën ten uitvoer ziet gebracht worden én toch de gruwel van oorlog vastleggen, dat is een klusje dat grote schrijvers zoals J.M. Coetzee wel aankunnen. Dat blijkt eens te meer uit dit boek.
Aan de grens van het Rijk leeft een grensnederzetting in harmonie met de "barbaren" in de woestijn, nomaden die in de woestijn en de bergen aan de grens van het Rijk leven. Vanuit de hoofdstad worden echter troepen gezonden omdat de barbaren het Rijk bedreigen. Gevangenen worden gefolterd, expedities worden uitgestuurd, maar de nomanden/barbaren blijken ongrijpbaar en de oorlog lijkt zich misschien wel in de geest van het Rijk af te spelen, eerder dan in het echte leven. Toch wordt het leven in het grensstadje helemaal overhoop gehaald en die tragiek wordt zo accuraat beschreven dat je doorheen het hele verhaal de gruwel voelt van de ontmenselijking die samenhangt met oorlogen en conflicten, zelfs ingebeelde.
Het is dan ook een pijnlijke waarschuwing in tijden waarin ook wij leven met "barbaren" die ons "bedreigen" en derhalve ontmenselijkt worden om steun te verzekeren voor een strijd tegen hen. Waartoe dat allemaal kan leiden, maakt dit boek hartverscheurend duidelijk. Helaas zullen weinigen deze waarschuwing lezen, laat staan begrijpen.


Het verborgen leven van bomen. Wat ze voelen, hoe ze communiceren - ontdekkingen uit een verborgen wereld - Peter Wohlleben


Halvelings verwachtte ik een boek met een hoog "zweef"-gehalte, een soort hippiepleidooi om bomen net als mensen te beschouwen. Gelukkig heeft Peter Wohlleben zulk een boek vermeden door zich op wetenschappelijke inzichten te baseren om uit te leggen hoe het leven van bomen eruit ziet, wat hun belang is en hoe de traagheid van hun leven ons blind maakt voor de enorme rijkdom ervan. Bovendien houdt hij een pleidooi om te geloven in de veerkracht van de natuur en tijd te gunnen aan de van nature traagste wezens die er zijn. In feite zou dit boek met deze inzichten verplichte lectuur moeten zijn voor iedereen die zich met bosbeheer bezighoudt en zeker van de verantwoordelijken voor alle beslissingen daaromtrent, zoals de bevoegde minister(s).

Foon - Marente de Moor


De setting voor dit boek lijkt bijna idyllisch: twee oude mensen wonen samen al lang in een afgelegen gebied van Rusland, waar ze ooit hun Laboratorium van de Onafhankelijkheid bouwden en uit Leningrad/Sint-Petersburg weggingen net om simpel leven te leiden. Maar Marente de Moor laat van die idylle niets heel. Vrijheid wordt in de post-communistische Russische Federatie een gezinsbegoocheling veroorzaakt door ongebreideld en keihard kapitalisme, een wantrouwende volksaard, een herhaling van een dictatoriaal regime en een nationalisme dat nietsontziend zijn eigen fake news produceert. De liefde die het koppel samenhield vertoont diepe barsten en de ouderdom blijkt een aftakeling te zijn die je ondanks goede wil en voornemens niet kan tegenhouden. Het leven in de natuur draait de antropomorfe kijk naar dieren (waardoor ze een variatie op de mens worden) om tot het verworden van de mens tot een animaal wezen. De stuitende naïviteit van de Westerse (Hollandse) vrouw en haar organisatie brengen zoveel schade toe dat niemand ongeschonden uit de zelfbegoocheling komt en ambities en aspiraties worden langzaam doodgeknepen. Zo lijkt het een grimmig verhaal maar gelukkig heeft de auteur ook gezorgd voor de kracht van verhalen, voor de kracht van verbeelding, die over alles heen een glans legt die tegelijk het bedrog in stand houdt én het bedrog leefbaar houdt. De eenzaamheid van het hoofdpersonage vindt iets wat enigszins op troost lijkt in de narratieve vermogens van de mens en het besef van zijn eigen eindigheid en zijn eigen onvermogen tegenover een natuur, een land, een wereld die zoveel macht hebben dat je er eigenlijk enkel door overrompeld kan worden. En toch slaagt het hoofdpersonage erin zich in zekere zin staande te houden en te leven, elke dag opnieuw, seizoen in en seizoen uit.